Reportage

In Kenia kun je 37.000 euro boete krijgen voor het bezit van een plastic tasje

Een vuilnisbelt buiten Nairobi ligt bezaaid met kleurrijk plastic. Beeld AFP
Een vuilnisbelt buiten Nairobi ligt bezaaid met kleurrijk plastic.Beeld AFP

Kenianen gebruiken 100 miljoen plastic tasjes per jaar. Draconische boetes moeten het gebruik uitbannen.

"Heeft u een boodschappentas voor uw slippers of wilt u een stoffen tas van ons kopen?", vraagt de verkoopster in de Bata-schoenenwinkel. Het schap naast de kassa waar gewoonlijk de rood-witte plastic zakken lagen, is leeg. Wel hangen aan een haak beige stoffen tassen zonder logo. "Plastic mag niet meer", legt de jonge verkoopster uit.

Kenianen moeten wennen aan een leven zonder plastic tassen. Maar sinds gisteren moeten ze wel - anders staan hun draconische straffen te wachten. Op het bezit van een plastic zakje, of het produceren ervan, staat omgerekend 37.000 euro boete of vier jaar cel.

Het is de derde poging in tien jaar om een einde te maken aan de groeiende zee van plastic tassen. Volgens het ministerie van milieu gebruiken Kenianen naar schatting 100 miljoen plastic wegwerpzakken per jaar. Doordat vuilnisophaaldiensten en -verwerkers geprivatiseerd zijn en de meeste mensen die niet kunnen betalen, liggen de plastic tassen overal op straat; en anders wapperen ze wel aan boomtakken of bezorgen ze afvalhopen een kleurrijke aanblik.

Enorme schade

Volgens minister Judy Wakhungu van milieu kan het zo niet langer. "De tasjes brengen en enorme schade toe aan het milieu en de gezondheidszorg, ze verstoppen rioleringen. Dieren vreten ze en gaan er dood aan. En als mensen ze met ander afval willen verbranden, komen er giftige dampen vrij. Het is mijn taak om ervoor te zorgen dat al die giffen uit ons milieu verdwijnen."

De regering hoopt nu met de uitzonderlijk hoge boete voor eens en altijd een einde te maken aan de plastic-zee. Zamu Ofuye bedenkt zich voortaan in ieder geval wel twee keer voordat ze plastic aanneemt. "Ik heb wortels gekocht en de verkoopster op de markt wilde ze in een plastic zakje stoppen. Maar ik weigerde en liet een kilo in mijn nieuwe boodschappenmand leggen", vertelt ze aan haar buurvrouw nadat ze terugkomt van de markt in Ongata Rongai, een forenzenstadje vlak bij de hoofdstad Nairobi.

De vrouw, die in een ambachtelijke wasserette aan de rand van Nairobi werkt, is niet direct bang om voor het gerecht te worden gesleept. "Ik vrees wel de politie, want die gaat zoiets direct gebruiken om smeergeld af te troggelen." Dat ze er niet ver naast zit, blijkt wel uit de stroom van berichten op sociale media van bestuurders die al meteen op deze eerste dag worden aangehouden: de politie doorzoekt de auto's op plastic tassen.

Plastic in dierenmagen

Alice Nekesa, een kindermeisje, vindt het verbod een prima idee. Ze vertelt dat ze onlangs op een bruiloft was waar een geit werd geslacht. "In de maag zaten twee enorme plastic tassen. Het was een wonder dat het dier nog leefde. We schrokken allemaal. Ik heb maar niet van dat vlees gegeten."

In slachterijen in Nairobi wordt al jaren melding gemaakt van koeien die soms wel twintig plastic tassen in hun magen hebben. Langs de kust met de Indische Oceaan worden geregeld zeeschildpadden gevonden die verdronken zijn omdat ze verstrikt raakten in plastic. Ook belanden veel tassen in magen van dolfijnen en walvissen, die daardoor verstopping krijgen en omkomen van de honger.

Werkgelegenheid

Milieuminister Wakhungu kondigde het verbod op plastic tassen al in februari aan, zodat producenten, winkeliers en het publiek zich konden voorbereiden. Supermarkten en andere winkels hebben de laatste weken de plastic tasjes al vervangen door tasjes die gemaakt zijn van andere materialen. Het merendeel van de Kenianen doet boodschappen op de markt en bij kiosken. Daar ontbreken alternatieven nog, hoewel er op de eerste plasticvrije dag op markten in Nairobi op een enkele uitzondering na geen plastic tas te zien is.

Afgelopen vrijdag probeerde de Keniaanse vereniging van producenten KMA tevergeefs via de rechtbank het verbod te voorkomen. Volgens KMA gaan 600.000 banen verloren in de sector.

Het ministerie van milieu bestrijdt dat en kreeg van de rechter gelijk. Plastic producenten maken niet alleen tasjes, maar ook zaken zoals pijpen, emmers en watertanks. Minister Wahkungu merkt op dat alternatieve boodschappentassen van sisal of stof nieuwe werkgelegenheid opleveren. "Misschien niet op industriële basis, maar in lokale projecten waar vrouwen en jongeren een inkomen uit kunnen halen."

Taxfree plastic tasjes na landing inleveren

Kenia sluit zich met het verbod op plastic zakken aan bij veertig andere landen. In Afrika waren Rwanda en Eritrea voorlopers. Bij aankomst in die landen moeten taxfree plastic tassen worden ingeleverd. In West-Afrika worden de tasjes Fleur des Sahel genoemd. De zuurstokroze, hemelsblauwe of lentegroene tasjes blijven vaak aan struiken in de woestijn hangen en lijken van verre op een kleurige bloemenpracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden