In Jemen woedt een oorlog die aan de buitenwereld voorbijgaat

Houthi-aanhangers tijdens een demonstratie in Sana'a, de hoofdstad van Jemen. Beeld epa

Human Rights Watch filmde nabestaanden van een fatale luchtaanval van Saudi-Arabië die onlangs in Jemen 65 levens kostte. De mensenrechtenorganisatie vraagt de VS druk uit te oefenen om de dodelijke aanvallen van hun bondgenoot te onderzoeken.

"Hier was vrede, er was vreugde. Mijn kinderen lachten. Nu zijn ze dood, weg. Door de oorlog, de oorlog, de oorlog." Tranen stromen over de wangen van de ingenieur. Waarom bombardeert Saudi-Arabië woonblokken van medewerkers van een energiecentrale? Niemand in de havenstad Mokka in Jemen - waar de VOC nog een handelspost had voor koffieimport - die het begrijpt. De Turks-Zwitserse Human Rights Watch-medewerkster Belkis Wille onderzocht in Jemen oorlogsmisdaden in deze vrijwel vergeten oorlog die al een half jaar gaande is. Vandaag spreekt zij met de nieuwe Nederlandse ambassadeur voor Jemen in Den Haag.

Onontwarbaar conflict
Journalisten zijn er amper in het bijkans onontwarbare conflict. Volgens de VN zijn 21 van de 24 miljoen inwoners afhankelijk van humanitaire hulp. Wille was bij de grens toen zij op vrijdagavond 24 juli van de aanval hoorde. "We draaiden direct om. Zaterdag stond ik in het ziekenhuis, zondagochtend was ik ter plekke in Mokka. Overlevenden en gewonden waren nog in shock en tonen in een korte video de puinhopen van hun uit twee verdiepingen bestaande flats." (Waarschuwing: de video bevat schokkende beelden.)


Vijfenzestig burgerdoden, onder wie tien kinderen. Is hier sprake van een oorlogsmisdaad?

"De kernvraag om dat te bepalen luidt: was er opzet in het spel? Dat weten we niet. Omdat 800 meter verderop een verlaten legerbasis ligt, lijkt een vergissing bij het droppen van tien bommen het meest waarschijnlijk. Maar roekeloosheid is ook een criterium voor een oorlogsmisdaad."

In hoeverre maken de VS en Groot-Brittannië vuile handen in deze oorlog?
"Hun spionagediensten geven inlichtingen over de gebieden die de coalitie aanvalt en zij tanken de bommenwerpers bij. Maar het is erg ondoorzichtig wat voor hulp zij daadwerkelijk geven. De talloze aanvallen op gewone Jemenieten schreeuwen om het afleggen van verantwoordelijkheid. Saudi-Arabië heeft technisch geavanceerd materieel en een strak georganiseerd leger. Dat nog niet één keer is onderzocht waarom het land toch zoveel burgers doodt, is onacceptabel. De VS en de VN moeten dit aankaarten."

In de video loopt u als vrouw met onbedekt hoofd en blonde paardestaart rond. Er is in Jemen net nog een Française ontvoerd, en weer vrijgekocht. Hoe gevaarlijk is het daar voor een buitenlandse?
"Ik werk al tien jaar in het Midden-Oosten en woonde voor de oorlog tweeënhalf jaar in Jemen. Elke dag vertrek ik op een ander tijdstip, en ga ik via een andere route naar mijn werk. Bovendien draag ik dan een gezichtsbedekkende nikab. Ik ben half Turks en half Zwitsers en studeerde Arabisch. Soms kreeg ik een sms dat ik binnen moest blijven omdat er een auto rondreed op zoek naar een gijzelaar. Je moet goed weten wat je daar doet, en dat kan per week wisselen."

Wat voor werk deed u in Jemen voor Human Rights Watch?
"Ik lobbyde tegen het geweld dat de meeste inwoners, vrouwen en kinderen, treft: kindhuwelijken, genitale verminking, wetten over scheiding, huwelijk, erfrecht en voogdij. We werkten aan een nieuwe grondwet. Helaas, er is nu nog maar weinig reden om daarover hoopvol te zijn. Straks, na de oorlog, is er veel hulp nodig voor wederopbouw. Dat moet komen van de landen die nu bombarderen. Maar ik zie daarvoor geen enkele betrokkenheid."

Wat is er loos in Jemen?

De Houthi's, ofwel Ansar Allah (Helpers van God), vochten al jaren voor meer autonomie in het noorden tegen president Ali Abdullah Saleh. Toen hij in 2012 opstapte, begonnen de Houthi's na een jaar ook zijn opvolger in de centrale regering te bestrijden. Zij begonnen vorige zomer aan een nieuw offensief en wisten in januari ook de nieuwe president uit de hoofdstad Sanaa te verjagen. Iran steunt de Houthi's en uit angst voor invloed van Teheran op het schiereiland vormde Saudi-Arabië een militaire coalitie met landen als Soedan, Egypte, Bahrein en Koeweit. Human Rights Watch rapporteert ook over oorlogsmisdaden van Houthi-rebellen. Zij vallen net zo goed burgers aan. Verder zijn er de Moslimbroeders, separatisten die zich van het noorden willen afscheiden, Al-Qaida op het Arabisch Schiereiland en IS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden