In Iran merkt de gewone man vrijwel niets van de hervatte olie-export

Videostills laten volgens het nieuwsagentschap 'FreedomMessenger' een aanval op een politiebureau zien in de Iraanse stad Qahdarijan op 2 januari. Dat is niet onafhankelijk vastgesteld. Uit Iran komen nauwelijks beelden van de protesten.Beeld AP

Sinds het opheffen van veel sancties tegen Iran is er weer meer geld, maar de werkloze jongeren merken daar weinig van. 'Als de prijs van eieren omhooggaat, kun je ervan uitgaan dat juist de armen in opstand komen.'

Vorig jaar februari voeren voor het eerst sinds veel westerse sancties tegen Iran waren opgeheven Iraanse olietankers de Rotterdamse haven binnen. The Huge en The Snow hadden de Afrikaanse westkust getrotseerd met elk 2 miljoen vaten aan boord, waarschijnlijk bestemd voor Shell. Voor oliewatchers was het een memorabel moment: Iran mocht weer meedoen op de wereldmarkt.

Dat beeld ontstond ook toen in april 2015 in het Zwitserse Lausanne het nucleair akkoord werd gesloten. Teheran zou zijn nucleaire ambities inperken, de economische belemmeringen werden afgebouwd. Grote bedrijven konden in Iran investeren en internationale merken zouden vechten om de consumentenmarkt. Vooral de bevolking zou veel winnen bij het akkoord, was het idee. Maar uit de demonstraties van afgelopen dagen blijkt nog veel onvrede.

Het klopt dat de olie inmiddels flink wat geld oplevert. In heel 2017 exporteerde Iran 777 miljoen vaten ruwe olie en 180 miljoen vaten met gascondens, meldde het Iraanse ministerie van olie maandag. Jammer van die lage olieprijs van zo'n 50 dollar gemiddeld over het vorige jaar, maar toch goed voor een opbrengst van 48 miljard dollar. De Opec, het collectief van olieproducerende landen, ontziet Iran bij de afgesproken productiebeperkingen. Als enige land mocht het de productie verhogen naar 3,8 miljoen vaten per dag.

De tekst gaat verder onder de grafiek.

Beeld Trouw/Sander Soewargana

Bureaucratie

Maar het oliegeld komt terecht bij een kleine groep. Onder president Hassan Rouhani heeft de machtige Revolutionaire Garde, het militaire elitecorps, haar greep op de economie alleen maar verstevigd. Andere sectoren dan de oliehandel kennen grote problemen. De verwachting dat het internationale bedrijfsleven onder trompetgeschal Iran zou binnentrekken om banen te creëren, is niet uitgekomen, op enkele uitzonderingen na. Zo zullen Citroën en de Iraanse autobouwer Saipa in september hun gezamenlijke fabriek openen. Er moeten honderdduizenden Citroën C3's en C4's van de band gaan rollen, deels met onderdelen van Iraanse makelij.

Zakenleiders zien vooral grote belemmeringen, meldde het Internationaal Monetair Fonds. De resterende Amerikaanse sancties maken het moeilijk om in Iran aan kredieten te komen. De bureaucratie werkt verstikkend, de corruptie ontwrichtend en de infrastructuur is onder de maat. Iran heeft een technologische achterstand op vergelijkbare landen. Staatsbedrijven en de financiële sector moeten worden hervormd om economisch echt rendabel te worden.

Handwerk

Positieve punten zijn er ook. Het onderwijs is goed en tot 2045 is Irans beroepsbevolking relatief groot, er zijn weinig kinderen en ouderen. Maar Iran benut die sterke punten onvoldoende. Jongeren worden opgeleid voor werkloosheid; circa 30 procent van hen zit zonder werk. Er zijn wel banen, maar vaak op lager niveau in de bouw of in de landbouw. Handwerk, geen denkwerk. En hoewel vrouwen evenveel onderwijs volgen als mannen en zeven op de tien studenten techniek en wetenschap vrouw zijn - een wereldwijde topscore - doet slechts 17 procent van de vrouwen mee op de arbeidsmarkt.

"Irans hoogopgeleide vrouwen zijn een ongerepte bron van groei en productiviteit. Als wettelijke en sociale barrières worden weggenomen, als ze een gelijk salaris krijgen, als kinderopvang wordt gesubsidieerd en de informele sector wordt aangepakt, levert dat banen op voor vrouwen. En dat zorgt voor economische groei", zei IMF-delegatieleider Catriona Purfield vorige maand na een bezoek aan Iran. De winst kan opzienbarend zijn. Als vrouwen volwaardig meedraaien op de arbeidsmarkt, kan het bruto binnenlands product volgens het IMF met 40 procent groeien. Voor 2018 wordt slechts 4,2 procent groei verwacht.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Trouw/Sander Soewargana

Om minder afhankelijk te zijn van de olie werkt Rouhani aan een toerismeplan. In 2025 moeten 20 miljoen toeristen uit China, Rusland en Europa afkomen op de ruïnes van Persepolis of de stad Isfahan en 30 miljard dollar uitgeven. Cruciaal is de aanleg van vliegvelden. Om de toeristenstroom op gang te brengen, besloot Iran eind 2016 100 vliegtuigen van Airbus en 80 van Boeing te kopen, samen duurder dan de jaaropbrengst van ruwe olie. De financiering is ook hier nog een probleem. Zolang er Amerikaanse sancties lopen en president Trump Iran als vijand ziet, zijn internationale banken huiverig om er zaken te doen.

Lees ook: Strijd in Iran woedt zowel tegen als binnen het regime

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden