In Iraaks Koerdistan is stabiliteit nog ver te zoeken

Iraakse troepen bewaken een kantoor van het Iraaks-Turkmeens Front in reactie op eerdere aanvallen. Beeld Hollandse Hoogte / Anadolu Agency
Iraakse troepen bewaken een kantoor van het Iraaks-Turkmeens Front in reactie op eerdere aanvallen.Beeld Hollandse Hoogte / Anadolu Agency

Na drie jaar Koerdische overheersing is de Iraakse oliestad Kirkuk weer in handen van Bagdad. Tot verdriet van de Koerden en tot vreugde van Arabieren en Turkmenen. Maar rustig is het er nog niet.

Het kolossale standbeeld van een Koerdische peshmerga-strijder torent boven de autoweg die de Iraakse oliestad Kirkuk doorsnijdt. Tot voor kort hield de 21 meter hoge strijder van cement en staal een Koerdische vlag in zijn hand. Nu heft hij de Iraakse driekleur, het symbool van de federale regering in Bagdad die in Kirkuk de scepter zwaait.

In de middenberm hebben portretten van Koerden die vielen in de strijd tegen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) plaatsgemaakt voor die van de Iraakse strijdkrachten. En tegenover het standbeeld is het hoofdkwartier van de regerende Koerdische partij KDP veranderd in een basis van het Iraakse leger.

De Iraakse krijgsmacht maakte half oktober een einde aan drie jaar Koerdische controle over de oliestad, die volgens de Koerden onderdeel moest worden van de eigen, onafhankelijke staat die zij in september uitriepen (en die door niemand erkend wordt). Het was een nieuw hoofdstuk in een saga die eigenlijk al in 1927 begon, toen er olie werd gevonden in Kirkuk. Destijds was het een slaperig stadje met een voornamelijk Turkmeense bevolking, inmiddels wonen er ook Koerden, Arabieren en christenen die elkaar de macht betwisten.

Intimidatie

Het Iraakse leger probeert sinds de herovering op de Koerden van Kirkuk een gewone Iraakse stad te maken, stelt de Chaldeeuwse aartsbisschop Yousif Thomas Mirkis. Hij kijkt niet erg positief terug op de afgelopen jaren, waarin de status van Kirkuk vaag was, maar de Koerden de overhand hadden. "De situatie was nooit normaal. Jarenlang waren er geen verkiezingen, de Arabieren en Turkmenen voelden zich gediscrimineerd en er was angst." De Koerden waren niet populair omdat ze anderen hun wil oplegden, zegt de aartsbisschop in de ontvangstkamer van de Chaldeeuwse kerk in het centrum van de stad. En vanwege de corruptie, met name van de Koerdische partij KDP.

Ook Rawla Hamid al-Obeidi, die voor het Arabische Comité in de provinciale raad zit, verwijt de Koerden autoritaire trekjes. Ze komt net uit overleg met Turkmeense raadsleden, en verwijt de Koerden met hun meerderheidsstem beslissingen te hebben doorgedrukt: "Dat is intimidatie. We moeten wetten gezamenlijk aannemen." De Koerden hebben 26 van de 41 zetels in de raad, de Turkmenen negen en de Arabieren zes. De laatste twee groepen pleiten voor het voorstel, dat deels via Nederlandse bemiddeling werd ontworpen, waarbij elk van de drie groepen 32 procent van de zetels krijgt, en de christenen de resterende vier. De Koerden torpedeerden het plan.

Maar, zegt het onafhankelijke Koerdische raadslid Awad Amin, 'de balans is veranderd'. Veel Koerdische KDP-politici zijn gevlucht uit angst voor wraak, en Koerdische raadsleden die niet vluchtten, zoals Amin, worden nu door de raad geboycot. "De Arabieren en Turkmenen gedragen zich net als Bagdad, en willen niet met ons te praten." Sinds het Koerdische onafhankelijkheidsreferendum in september weigert Bagdad elke dialoog met de Koerdische regio.

Oplossing

Dat straalt af op Kirkuk, zegt Amin. "Sommigen voelen dat het nu tijd is om alle Koerdische beslissingen waar ze tegen zijn, terug te draaien. Er is geen stabiliteit. Mensen zijn bang voor rellen en spanningen, zoals in Tuz Khormato." In deze naburige stad zijn Koerden verjaagd en hun huizen vernield (zie kader). "Koerden beschouwen wat er gebeurt als een bezetting."

Terwijl de bodyguards in de gangen van het raadsgebouw rondhangen, stelt de Arabische Al-Obeidi dat de veiligheidssituatie veel beter is geworden. Maar dat geldt niet voor de Koerden, die zonder eigen veiligheidspolitie bang zijn voor de talloze milities die in Kirkuk actief zijn. "We hebben geen problemen met het Iraakse leger", zegt raadslid Awad Amin, "maar al die groepen en milities hebben hun eigen agenda."

De wildgroei aan milities in Kirkuk leidt tot grote onveiligheid, meent ook de Turkmeense journalist Omar Hilali. "Mensen weten niet meer wie ze kunnen vertrouwen. Voorheen konden de Koerden je oppakken, nu kan iedereen dat doen." Dat ondervond hij aan den lijve, toen Iraakse veiligheidstroepen hem ondervroegen. Hij moest verklaren dat hij niets te maken heeft met Koerdische media. "Maar ik ben bevriend met Koerdische journalisten!"

Na aanvankelijke wraakacties, is het nu rustig. Awad Amin verwacht voorlopig een vooruitgang. "De oplossing komt niet van hier. Pas als Erbil en Bagdad er samen uitkomen, kan hier ook iets veranderen." Of de gevluchte Koerden dan weer terug kunnen komen? Aartsbisschop Yousif Thomas Mirkis weet het nog zo net niet: "Er wordt gezegd dat wie niet in de eenheid van Irak gelooft, niet meer welkom is."

Strijd in Tuz

Bij de intocht van het Iraakse leger en sjiitische milities op 16 oktober, kwam het tot een treffen met de Koerdische peshmerga-strijders in de gemengd Koerdisch-Turkmeense stad Tuz Khormato. Duizenden Koerden vluchtten. Hun media berichten dat zo'n 2000 huizen van Koerden zijn geplunderd, 450 vernield en 3000 geconfisqueerd door Turkmenen, die hun eigen sjiitische milities hebben.

Met name huizen van peshmerga-strijders waren doelwit. Onlangs hebben Koerdische strijders in omliggende dorpen een verzetsgroep opgericht die tegen de sjiitische milities vecht.

Lees ook:
- Het conflict in Kirkuk dreigt niet alleen Irak verder te verscheuren, maar ook de regio, en dat komt IS goed uit
- Een eigen staat is hun hoogste doel. Maar het verlies van Kirkuk breekt de Koerden lelijk op. Ook in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden