In Indonesië kent iedereen Van den Bosch

Wat leren we hier over onze ex-koloniën, en verschilt dat met wat ze daar leren? Dat is de insteek van een NOS-tweeluik over onze jarige monarchie. In deel 1 van 'Het koninkrijk' kwam dat onderscheid goed tot zijn recht. Acteur Waldemar Torenstra, samen met Eelco Bosch van Rosenthal presentator, verkeerde in de veronderstelling dat we in Nederlands-Indië vooral wegen hebben aangelegd en bedrijven gesticht.

In een Indonesische klas leerde hij wel anders. Leraar: "Wat was het cultuurstelsel?" Klas: "Dat je onder dwang van de Nederlanders moest werken." Leraar: "Hoe heette de gouverneur-generaal?" Klas: "Van den Bosch." (welke leerling alhier kent hem nog?) Leraar: "Werden we ervoor betaald?" Klas: "Nee."

Torenstra vond het allemaal wat eenzijdig. Of hij deed alsof, want met een acteur weet je het natuurlijk nooit. In een voorgaande NOS-reeks over ons koninkrijk speelde hij zoveel toneel dat je je afvroeg waarom ze Torenstra als presentator hadden gevraagd. Alleen omdat hij een nazaat is van Willem van Oranje? Afgelopen vrijdag leek zijn kennisachterstand in elk geval authentiek: "Op school kreeg ik alleen maar te horen dat wij Indonesië hebben ontdekt."

En jawel, er bestaan ook Indonesiërs die dankbaar zijn voor de koloniale tijd. Elke zondag vieren ze een verkleedfeestje in Jakarta. Een Indonesische historicus vertelde Torenstra dat geschiedenis nooit een eenvoudig zwart-wit relaas is. "Het is een lappendeken van verhalen." Die lappendeken komt in 'Het koninkrijk' behoorlijk tot uiting. Zo zagen we twee Indo-zussen (Nederlandse vader, Indonesische moeder) die eerst door de Japanners waren geïnterneerd en na WOII door Soekarno.

Toch zal na de uitzending bij menig kijker het schuldgevoel over 'ons' kolonialisme hebben overheerst. Daar kan geen dankbaarheidsparty tegenop. Probleem met 'Het koninkrijk' is wel dat de serie veel te kort is. Nederlands-Indië werd in een kleine vijftig minuten afgeraffeld. De politionele acties kwamen er bekaaid af. Vrijdag is Suriname al aan de beurt.

Het slot van deel 1 stemde niettemin tot nadenken. De presentatoren mijmerden in de keuken van tante Lien (Wieteke van Dort) dat het hoog tijd is voor een dialoog tussen Nederland en Indonesië. Torenstra: "De pijn is veel te weinig besproken, laat staan betreurd en toegegeven. Zo komen we nooit aan vieren toe."

Ook David Attenborough had het in 'Natuur op 2' (NTR) over kolonialisme. En wel over de zeeleguaan, 'die de kust van Fernandina heeft gekoloniseerd'. Op dat Galápagos-eiland leven de dieren in een 'evolutionaire snelkookpan'. Om zeewier, het enige geschikte voedsel, te kunnen verorberen zijn de tanden van de zeeleguaan steeds scherper geworden. Je zag de evolutie zich voor je ogen voltrekken op het scherm.

Hoe veel interessanter is dat dan de nieuwe, slecht bekeken EO-serie 'In de ban van de condor'. Ook die gaat over dieren, maar dan wel in spelvorm en met BN'ers. Vertel ons eens iets boeiends over de natuur, zoals Attenborough of 'Baardmannetjes', en houd eens op met al die BN'er-flauwekul! Dit weekend dacht model Sylvia Geersen dat de Biesbosch een bos was. Dat is nog eens een authentiek kennisachterstandje!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden