In Hongkong is '1989' nooit ver weg

China houdt studentenprotesten voor democratie het liefst stil. Het lijkt uitgesloten dat Peking toegeeft.

Geen land ter wereld waar het woord 'studentenprotest' tot zoveel nervositeit leidt als in China. Gaan tienduizenden jongeren - inmiddels vergezeld van andere activisten - de straat op om democratie te eisen, dan gaan de gedachten vanzelf terug naar 1989 en het Plein van de Hemelse Vrede.

Dit keer is Hongkong het toneel, niet Peking, dat maakt verschil. Maar toch: de schaduw van toen is nooit weg, al was het maar omdat de staatsmedia onmiddellijk roepen dat de vergelijking volslagen misplaatst is. Het Chinese dagblad Global Times deed dat gisteren, in kritiek op westerse media die de bedoeling zouden hebben 'Hongkong op te poken'. "China is niet meer hetzelfde land als 25 geleden", aldus de krant.

Dat roept de cruciale vraag op hóe anders China dan is. De regering zal niet snel weer tanks inzetten tegen burgers, maar staat ze ditmaal de democratie toe die ze indertijd afwees? Hongkong is een ander geval, dat is zeker. Onder het motto 'Eén land, twee systemen' heeft de voormalige Britse kolonie, die in 1997 in Chinese handen overging, een status aparte - daar kon Peking niet onderuit. Maar wat de communistische autoriteiten betreft, is Hongkong een 'economische stad', geen 'politieke'.

In het verdrag met de Britten (zie kader) werd opgenomen dat Hongkong in 2017 via 'algemeen kiesrecht' zou stemmen voor een nieuwe 'chief executive' (in feite de premier), maar Peking lijkt niet werkelijk bereid te zijn een democratische uitzondering binnen het Chinese territorium te accepteren. Iedereen mag stemmen, maar slechts op twee of drie door Peking goedgekeurde kandidaten. "Men heeft de voordeur, het raam en de nooduitgang dichtgegooid", zegt Claudia Mo Man-ching, lid van het parlement van Hongkong.

In juni organiseerden democratisch gezinde groepen een niet-erkend referendum in Hongkong, waar tot hun eigen verrassing 800.000 mensen aan deelnamen. Aanvoerder was hoogleraar rechten Benny Tai, voorman van Occupy Central - de naam verwees naar het ultieme wapen dat de demonstranten dreigden in te zetten: de bezetting van het zakencentrum. De bedoeling was hier op 1 oktober, de Nationale Dag van de Volksrepubliek, mee te beginnen. Maar de studentenprotesten die vorige week losbarstten, hebben de organisatie gedwongen hun actie te vervroegen. "We zijn geraakt door de daden van de studenten. Ik geef zelfs toe dat we er laat mee zijn om ons bij hen aan te sluiten. We moeten ons schamen", zei Tai zondag.

Waar de krachtmeting tussen de machthebbers en de demonstranten op uit moet lopen, is ook de Occupy-organisatoren zelf niet helemaal duidelijk. Het lijkt uitgesloten dat Peking buigt voor de eisen van de 'vrijgevochten' Hongkongers, uit angst dat het democratievirus overslaat naar het vasteland. Zondag werd Instagram in China uit de lucht gehaald, terwijl Twitter en Facebook al geblokkeerd waren.

Peking houdt de gebeurtenissen in Hongkong liefst stil en zal hopen dat het protest doodbloedt. En zo niet? Als de politie van Hongkong het protest niet aankan, is er altijd nog het Chinese leger, verzekert het Politie-Instituut in Sjanghai.

Beperkt zelfbestuur

De premiers Margaret Thatcher en Zhao Ziyang legden in 1984 vast dat Hongkong in 1997 weer deel zou worden van China. De overeenkomst, die geldt tot 2047, garandeert een 'hoge mate van autonomie' voor Hongkong. Een beperkte vorm van zelfbestuur maakt daar deel van uit, en voor 2017 werd 'algemeen kiesrecht' toegezegd bij de verkiezing van de premier. Eind augustus besloot Peking dat de kiezers inderdaad mogen stemmen, maar slechts uit twee of drie kandidaten, die door een Peking-getrouw comité zijn goedgekeurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden