In Hongarije staat rij voor de grens der arme lieden

ZAHONY - “Dit is de grens van de arme mensen”, verzucht Zoltan Magyar als hij vanuit zijn werkkamer bij de grenspost Zahony naar buiten kijkt. Daar staan honderden auto's te wachten om de Oekraïne in te rijden, de meeste oud en gammel en tot de nok gevuld met mensen en goederen.

Richting Oekraïne is de wachttijd drie tot vier uur, terug kan het tot 24 uur oplopen. De arme mensen uit de Oekraïne, en dat is volgens het hoofd van de grenswacht bijna iedereen daar, komen binnen met overvolle benzinetanks. Benzine is duurder in Hongarije en dus goede handel. In veel gevallen hebben de mensen het waterresevoir in de auto omgebouwd tot een gelegenheidsbenzinetankje, genoeg om heen en terug te komen, zodat ze de inhoud van de echte tank in zijn geheel op de zwarte markt kunnen verkopen in Hongarije.

“Ze leven van smokkel en in de rij staan”, zegt Magyar mismoedig. De Oekraïeners komen ook naar Hongarije als ze een dokter nodig hebben. Er staan regelmatig hoogzwangere vrouwen in de file. Het liefst zou de commandant van de grenswacht een rijbaan vrijhouden voor spoedgevallen. Maar daar is geen beginnen aan, het is nu al moeilijk genoeg om de orde te bewaren.

Van hun kant trekken de Hongaren ook in groten getale de grens over. Voor familiebezoek, vlak over de grens in de Oekraïne woont meer dan een miljoen ethnische Hongaren, of ook voor 'handel'. De grensovergang Zahony ligt in het armste deel van Hongarije, het noordoosten van het land waar de werkloosheid gemiddeld 90 procent en plaatselijk zelfs 100 procent is.

Dus waarom niet naar de Oekraïne gereden waar je behalve de goedkopere benzine ook belastingvrije sigaretten kunt inkopen die je dan weer in Hongarije op straat kunt verkopen. Belastingvrije sigaretten gaan volgens commandant Magyar ook hier de grens over richting Oekraïne, vaak uit Nederland, in verzegelde vrachtwagens. Vorig jaar heeft hij zeker 500 Nederlandse vrachtwagens geteld van een bedrijf dat zich 'Centrum' noemt.

Magyar weet zeker dat ze de belastingvrije sigaretten, die vaak in Rotterdam geladen worden, vlak over de grens met de Oekraïne dumpen. De plaatselijke smokkelaars brengen ze dan weer terug naar Hongarije. Hoe dat allemaal kan? En of ze in de Oekraïne geen wetten hebben? “Ach, zelfs de douane heeft daar al drie maanden geen salaris meer gehad, die moeten toch ook leven!”

Zahony was tot 1989 de enige grensovergang tussen Hongarije en wat toen nog de Sovjet-Unie was. Een brug met twee rijbanen was meer dan genoeg om het schaarse verkeer over de grensrivier de Tisza te voeren.

Aan de Hongaarse kant wordt de laatste hand gelegd aan een ultramodern grensstation, met minstens vier banen voor het personenautoverkeer, twee voor vrachtwagen en twee voor het treinverkeer. Er komen computers die rechtstreeks verbonden worden met Europese politienetwerken, zodat 'ongure types' in de toekomst al hier kunnen worden tegengehouden. Hier ligt de buitengrens van de Europese Unie als Hongarije lid wordt; de Hongaren willen er geen twijfel over laten bestaan dat ze hun taak serieus nemen.

Enkele tientallen kilometers verderop echter blijkt dat het prestigeproject bij Zahony voorlopig enig in zijn soort is. Beregsurany is een grensovergang voor lokaal verkeer. Een paar Hongaarse grenswachten controleren het verkeer bij een tot kantoortje omgebouwde container in het open veld. Gedwee tonen de reizigers hun papieren: oude paspoorten uit de Sovjet-tijd, nieuwe Oekraiense paspoorten, losse inlegvelletjes, verfrommelde plaatselijke identiteitspapieren.

De grenswacht geeft toe dat hij alleen maar kijkt of er een stempel op staat. Wie een stempel heeft mag door, ongeacht of het paspoort vals is, gekocht of onder de kopieermachine gelegd. Om de smokkel tegen te gaan is de grenspost Beregsurany uitgerust met een hasjhond, een paar geigertellers en een ingenieus apparaatje aan de gevel van de container.

Dat laatste kan het alarm van een auto in gang zetten: als de bestuurder niet weet hoe hij het uit moet zetten, is hij er gloeiend bij, want dan is hij kennelijk niet de wettige eigenaar. Autosmokkel dus! Maar het blijft rustig aan de grens want het apparaatje wordt zelden gebruikt. Ook de geigertellers en de hasjhond hebben nog nooit beet gehad. Intussen schuifelt het verkeer langzaam verder.

Even verderop langs de zogeheten groene grens is het nog rustiger. Twee grenspalen geven aan dat hier de grens moet zijn, maar er is in de verste verte geen grenswacht, militair of wachtpost te zien. Voorzover het oog reikt lijkt het lichtglooiende landschap absoluut verlaten, en door de mens vergeten.

Csaba Bala toont de plek waar een paar dagen eerder nog twintig Libanezen Hongarije binnengewandeld kwamen. Een toevalstreffer voor de mannen aan de groene grens die sinds kort uitgerust zijn met moderne portofoons. Bala, een jonge goed getrainde, intelligente officier, bereidt zich voor op zijn nieuwe rol: die van bewaker van het fort Europa.

Op het regionale hoofdkwartier in Nyirbator maakt Gyorgy Bara zich voorlopig weinig illusies over de 'waterdichtheid' van de Hongaarse grens langs de Oekraïne. “Er wordt veel geld verdiend met mensensmokkel. Afghanen, Chinezen, Sri Lankezen, Iraniërs kunnen vrij naar Moskou en Kiev reizen. Daar kopen ze valse paspoorten en proberen hier de grens over te komen. Voor die mensen is Hongarije een transitland. Eigenlijk willen ze naar het Westen.”

Tot nog toe is de grote grensovergang bij Zahony de enige die uitgerust wordt met computers. Bara hoopt dat de andere grensposten snel zullen volgen want anders blijft het dweilen met de kraan open. Maar technologie is niet het enige, er zal ook geld moeten komen om de mensen die langs de grens werken een behoorlijk inkomen te geven.

Op dit moment verdient een grenswacht gemiddeld 250 gulden per maand, wat volgens Bara niet eens zo gek is voor deze streek - “maar helaas maakt zo'n inkomen de verleiding tot corruptie wel erg groot”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden