In Heuer schuilt de passie

HANNY ALKEMA

Theater

Gijsbrecht van Amstel Het Toneel Speelt ***

Ware ik Gijsbrecht, ik was allang gezwicht voor Badeloch om de oorlog gedag te zeggen en de stad te ontvluchten. En had dat met het hoofd fier omhoog kunnen doen. Wat moet je immers in een brandend Amsterdam, waar iedereen van belang al is afgeslacht, nog een beetje tegen beter weten in de held uit willen hangen? Is dan het leven en de liefde niet een betere keus, ook voor je nageslacht?

Maar nee, ook deze Gijsbrecht laat zich pas overtuigen als aartsengel Rafaël op hem af wordt gestuurd. Niet de mens, maar Gods wil is doorslaggevend. Typisch Joost van den Vondel, maar ver van hedendaagse ontwikkelingen en inzichten.

De kans om 'Gijsbrecht van Amstel' dichter naar het nu te trekken lag voor het grijpen. Dankzij het spel van Marlies Heuer. Als van oorsprong mimespeelster niet opgevoed met declamatie, maar intuïtief de zin van de verzen aanvoelend geeft zij Badeloch een volstrekt authentieke, innerlijke kracht. Bij haar geen handenwringend gejammer, geen spoor van sentiment. Juist in een abrupt afgebroken omhelzing of het schijnbaar nuchtere, soms ironische of opeens versnelde spreektempo voel je de diepe emotie. Tussen Heuers Badeloch en de Gijsbrecht van Mark Rietman zindert een innige band.

Daar is de expressiviteit de traditie voorbij en kiert een universeel thema over de verhouding man-vrouw-oorlogsgeweld, zoals in de eerdere 'Gijsbrecht' uit 2012 ook Marisa van Eyle voor elkaar kreeg met de (herschreven) reien. Nu, over twee andere actrices verdeeld, ontberen die reien helaas dezelfde gloed.

Ook de rest van de voorstelling blijft vlak. De meeste spelers hoor je aanhikken tegen de 17de-eeuwse retoriek. Het is ook niet eenvoudig leven te brengen in het gebrek aan interactie tussen de personages, in het geweeklaag, in de lange monologen met vrijwel alleen achteraf verslag van actie en gruwel. Alleen Simon Heijmans als bezetter Diedrick van Haerlem roept met een stalen klank in zijn stem een verkillend voorgevoel van nietsontziende moordlust en verkrachting op.

Het blijft vloeken in de kerk als je om een verdergaande hertaling vraagt die de 'Gijsbrecht' ziel en actueel belang geeft. Er volgt altijd wel een boze brief van een 'precieze'. Maar een Laurens Spoor en Willem Jan Otten, die de reien al herschreef, moeten dat kunnen. Gezien de mooie momenten nu de poging alleszins waard.

T/m 4-1 in Stadsschouwburg Amsterdam: www.ssba.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden