In het uitzichtloze Winschoten zijn de bankjes altijd bezet

WINSCHOTEN - Hij leunt met gevouwen armen op het zadel van zijn fiets, in de schaduw onder een boom op het Oldambtplein. Verderop speelt een draaiorgel opgewekte deuntjes. Een kleine man, 51 jaar oud, in een spijkerbroek en een strak zwart t-shirt, met een rood verbrand gezicht en dun achterovergekamd haar. Hij staat er gewoon te staan, een beetje te kijken naar het verkeer op de rotonde. Zijn naam wil hij niet kwijt maar over zijn leven wil hij best iets vertellen.

Hij is al twintig jaar 'bij huis'. Vroeger werkte hij, geboren en getogen in Winschoten, als seizoenarbeider in de rozenkwekerij. Eerst een bloeiende sector, maar na zijn dertigste ging het steeds slechter in de rozen, vertelt hij. “Er kwam een groot bedrijf, met een grote machine en goedkope arbeidskrachten.” Het lukte hem niet meer aan de bak te komen. “Omscholing had je toen nog niet”.

Na een jaar of tien stopte hij met zoeken. Inmiddels is hij afgekeurd, vier jaar geleden. “Vanwege lichamelijke klachten en omdat ik een beetje aan de fles ben”. Zijn vrouw heeft ook geen werk, de vier kinderen zijn het huis uit. Zijn dagen zijn gevuld met drinken “op kosten van kameraden die wel werken”, vissen, en van plein naar plein, van bankje naar bankje fietsen. “Overal zie je de jongens zitten, in het Sterrenbos, het Stadpark of het Israëlplein”, zegt de man. “Die vervelen zich ook.”

In Winschoten is 22,9 procent van de beroepsbevolking werkloos, zo blijkt uit de gisteren verschenen Arbeidsmarktschets van de provincie Groningen. In absolute cijfers: van de ruim zevenduizend mensen die willen en kunnen werken, zitten er 1600 zonder baan. Na de stad Groningen telt het provinciestadje, met in totaal bijna 19 000 inwoners, relatief de meeste werklozen van de provincie.

Mooie plaatjes

“Er zijn veel positieve dingen te vertellen over dit gebied”, zegt directeur H. Imholz van de gemeentelijke sociale dienst in Winschoten, terwijl hij in een kleurige uitgave van de VVV bladert. Mooie plaatjes van koolzaadvelden, molens, kerken en jachthaventjes. Ook de gemeentegids schetst een aanlokkelijk beeld. De stad ligt geografisch “zeer gunstig”, volgens het boekje. Is slechts veertig minuten verwijderd van luchthaven Eelde, bereikbaar per schip en via de A7. En heeft de langste winkelpromenade van Nederland, om een paar zaken te noemen waar Winschoten trots op is.

Het netjes onderhouden centrum biedt de aanblik van een middelgrote stad. De grote hoeveelheid winkels, scholen, de bibliotheek, muziekschool en de schouwburg voorzien in de behoeften van zo'n 60 000 mensen uit de wijde omtrek. Een deel komt ook in Winschoten om er te werken. In totaal zijn er 9000 banen, vooral in de detailhandel en de zakelijke dienstverlening. Maar ook in bijvoorbeeld het ziekenhuis en de drie bejaardenoorden in het sterk vergrijsde stadje, is werk.

Al met al lijkt Winschoten, dat zich profileert als 'roos van de regio', redelijk welvarend. En toch, zoals een inwoner het uitdrukt: “Dit is een gebied waarvan iedereen denkt: het is niks en het zal ook wel nooit iets worden.” Het heeft altijd al ontbroken aan voldoende banen in het Oldambt, de Oost-Groningse streek waartoe behalve Winschoten gemeenten als Reiderland, Scheemda en Bellingwedde behoren. Maar ook nu de economie landelijk gezien flink aantrekt en de werkloosheid tamelijk spectaculair daalt, blijft hier alles bij het oude. Er is zelfs sprake van “een tegengesteld beeld”, zegt Imholz. Hij laat een paar recente grafieken zien. In het Oldambt, zo blijkt daaruit, verslechtert de situatie dit jaar ten opzichte van 1996. Vooral het aantal langdurige werklozen neemt toe.

Van de gemeentelijke begroting, die negentig miljoen gulden omvat, gaat twintig miljoen op aan uitkeringen voor de 850 bijstandsgerechtigden. Tachtig procent van deze categorie werklozen heeft alleen een lbo-opleiding. Het arbeidsbureau kon vorig jaar voor maar 35 mensen iets betekenen, waaraan uiteindelijk vijftien een duurzaam contract overhielden.

Verder is er de stichting Opmaat, waarin ook de buurgemeenten participeren. Deze instantie probeert werklozen aan de slag te krijgen via het Jeugdwerkgarantieplan, de Banenpool of het zogenoemde Duizendbanenplan, zoals de Melkert 2-regeling hier vol ambitie wordt genoemd. Daarbij gaat het om werk dat wordt gesubsidieerd met uitkeringsgelden. In dat kader is anderhalf jaar geleden ook de nu landelijk oprukkende 'witte werkster' bedacht.

Het is in elk geval iets, maar een groot succes kan het niet worden genoemd. “Het duurt heel lang voor een zwart circuit is veranderd in een wit circuit. Als mensen een goede zwarte werkster hebben willen ze die graag houden”, verklaart Imholz. En soms kun je toch nog beter werkloos zijn dan erkend schoonmaakster, vindt mevrouw J. Wedema, eigenaar van een cafe vlakbij het arbeidsbureau. Haar dochter van 31, met alleen Mavo op zak, zat ook een tijdje in het Duizendbanenplan. “Elke dag begon ze om half zeven. Dan moest ze vijf adressen langs. Een heel huis schoonmaken in twee uur tijd. Ze deed ook een zwembad van een sportschoolhouder. Die gaf haar niet eens reingingsmiddelen, alleen Dreft”, vertelt ze verontwaardigd. En op een ander adres, zegt ze, woonde een vrijgezel. “Die lag dan alleen in zijn onderbroek op bed.” In plaats van de tweehonderd gulden die de Melkertbaan oplevert zat de dochter liever weer thuis.

Anderen wenden zich wanhopig tot wethouder Kootstra van sociale zaken. Iedere week krijgt hij minstens eenmaal bezoek. “Meestal zijn het mannen, zo tussen de 40 en de 45. Ze zijn vaak ten einde raad, hebben problemen met hun vrouw en kinderen, voelen zich minderwaardig. Wij doen ons best maar wat we kunnen doen is meestal maar een druppel op een gloeiende plaat.”

In Winschoten zijn zeven uitzendbureau's. “Het zijn kleine bureau's, die allemaal een klein stukje van de markt hebben”, licht J. Goeman Borgesius, manager van Randstad toe. “Zoveel uitzendwerk is er niet.” Hoewel er sollicitanten genoeg zijn, zijn veel vacatures toch moeilijk op te vullen, zegt hij. Vaak hebben kandidaten niet de vereiste diploma's. “Vooral gekwalificeerd technisch personeel is erg gewild maar moeilijk te krijgen. Jongeren tussen de 18 en de 24 jaar zijn er ook nauwelijks, die trekken naar Groningen. En gezondheidspersoneel kunnen we ook niet vinden.”

Goeman hoopt de komende tijd te kunnen profiteren van de 'enorme verborgen werkloosheid' in Winschoten, waarop hij een paar maanden geleden door een onderzoeker van de universiteit attent werd gemaakt. “Het zijn vooral vrouwen die willen werken, maar niet staan ingeschreven omdat ze denken dat er toch niets te vinden is. Op die groep willen we ons meer gaan richten.”

Ondertussen blijven de directeur van de sociale dienst en de wethouder zich inspannen voor meer structurele werkgelegenheid. “Het stikt hier van de gemotiveerde mensen. De vestigingsvoorwaarden zijn heel goed”. Imholz begrijpt niet waar bedrijven nog op wachten. Ook Kootstra klinkt ongeduldig. “Een tweede Maasvlakte in Rotterdam, hoe komt men er bij. In die stad valt nu al haast niet te leven. Laat bedrijven liever naar de Eemshaven komen. Dat zou voor heel Nederland een opluchting zijn.”

Broek

Of hij arm is? “In zekere zin wel”, zegt de man op het Oldamtplein. “Maar daar kom je niet voor uit. Er is hier veel stille armoede.” Hij leunt nog steeds op het zadel van zijn tweedehands fiets, die hij van zijn dochter heeft gekregen. “Als de band kapot is, heb ik een probleem. Dan leen ik wat van mijn broer, of ik vraag een nieuwe als verjaardagscadeautje. Van mijn broer krijg ik ook weleens een broek.” Aan de overkant is een kermis. “Daar kan ik nooit over heen met de kleinkinderen.” Iets leuks doen met zijn vrouw is er ook niet echt bij. “Ja, de fietsen pakken en een eindje rondrijden. Maar je kunt nooit eens zeggen: kom we gaan naar de bioscoop.” Een grote man komt er even bij staan en loopt dan door naar een bankje naast de telefooncel. “Daar ga ik straks ook even mee praten”, zegt de man met de fiets. “De dag moet toch om.” Waarover? “Over vroeger en nu, over mensen die zijn overleden. En dan vragen we ons af wanneer onze tijd komt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden