In het stadje broeit de haat

Ron Rash laat zien hoe een onschuldige liefde wordt gedwarsboomd

De schrijver Ron Rash (1953) is geboren en getogen in de ruige bergen van de Amerikaanse staat Carolina. Die indrukwekkende setting heeft hij altijd dankbaar gebruikt als decor voor zijn romans en verhalen. Zo ook voor zijn vijfde roman, 'De fluitspeler', die zich afspeelt in het oorlogsjaar 1917.

De geserreerde proloog verplaatst ons eerst naar de jaren vijftig, als in een volkomen verlaten vallei die op de nominatie staat in een stuwmeer te veranderen, een schedel wordt gevonden. Daarmee legt Rash al meteen een doem over de roman, die nog wordt versterkt door het gegeven dat broer en zus Laurel en Hank Shelton een boerderij runnen in de donkerste hoek van een van oudsher vervloekt dal. Larel heeft bovendien een wijnvlek op haar schouder, en die wordt door de inwoners van de dichtstbijzijnde stad als het stigma van een heks beschouwd. Doordat ze voor haar ziekelijke vader moet zorgen is Laurel gedoemd op de boerderij te blijven, terwijl er voor haar als slimme meid een toekomst als onderwijzeres in het verschiet had gelegen. Anno 1917 is ze drieëntwintig jaar en nog altijd in afwachting van het moment dat haar leven eindelijk gaat beginnen.

Het moment lijkt aangebroken als ze in de bosschages rond de boerderij een zwerverachtig type ontdekt dat op een zilveren fluit een immens weemoedig wijsje ten gehore brengt waarin zij haar eigen eenzaamheid herkent. Samen met haar achterdochtige broer ontfermt ze zich over de door insectenbeten gehavende man. In zijn kleding vinden ze een briefje dat vermeldt dat hij Walter Smith heet en dat hij door een aandoening in zijn jeugd niet meer kan praten. Walter blijkt al snel een bruikbare kracht op de boerderij en overwint zo het wantrouwen van Hank, die in de oorlog een hand heeft verloren. Hij betovert hen met zijn fluitspel, en tussen Walter en Laurel ontluikt schoorvoetend een liefde.

Het lijkt een gegeven voor een kasteelroman of een aflevering van 'Boerin zoekt vent', maar Rash plaatst het verhaal in een andere traditie. In wezen draait het hier om het eeuwenoude thema van op vooroordelen gebaseerde onverdraagzaamheid die hysterische proporties aanneemt. Niet de vraag of de liefde van Laurel voor Walter wel beantwoord zal worden staat centraal, maar de vraag of hun liefdesavontuur wel een kans zal krijgen in een wereld die vergiftigd is door haat tegen alles wat Duits is. Elke Duitse immigrant wordt gezien een potentiële spion van de keizer. Als Laurel stukje bij beetje de ware identiteit van Walter op het spoor komt, begrijpt de lezer dat hun onschuldige liefde van buitenaf bedreigd wordt.

Het eenvoudige leven op de boerderij speelt zich (weliswaar) grotendeels af in de pastorale omgeving van de vallei, maar in het stadje dat ze geregeld bezoeken om er te dansen en inkopen te doen, broeit de haat. Een belangrijke exponent daarvan is Chauncey Feith, de chef van het plaatselijke rekruteringsbureau, een man die jonge jongens voor de oorlog ronselt, maar die door de oorlogsveteranen met scepsis wordt bekeken omdat hijzelf mooi buiten schot blijft. Deze Chauncey is op het eerste gezicht de wat eendimensionale bad guy in het verhaal, maar Rash laat eigenlijk heel goed zien hoezeer miskenning een giftige drijfveer is. In zijn zucht naar een heldenstatus verliest Chauncey alle redelijke proporties uit het oog. Zijn eerste slachtoffer is een onschuldige Duitse professor aan de plaatselijke universiteit, en de vraag is wanneer en hoe Walter aan de beurt komt.

Rash is een meester in de sfeertekening van het primitieve, geïsoleerde leven in de vallei, waar de stilte oorverdovend is en de tijd niet lijkt te bestaan. Zijn verstilde toon sluit naadloos aan bij de verstilde natuur. Subtiel verbeeldt hij de schroomvolle liefde tussen Walter en Laurel ('Ze had graag meer willen zeggen, maar ze had de woorden te lang binnengehouden'). In het kalme tempo van het leven daar bouwt hij gestaag het drama op, tot het in de finale in een stroomversnelling raakt die de lezer achterlaat in onthutsing over de kracht van angst en frustratie.

Ron Rash: De fluitspeler. (The Cove) Uit het Engels vertaald door Anneke Bok en Nan Landers. De Geus, Breda; 285 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden