In het spoor van Romeinen en pelgrims

Zo'n 10 duizend jaar geleden zwoegden mensen al tegen de berg op, naar 2.113 meter, om daarna weer af te dalen naar het volgende dal, op zoek naar voedsel en een beter bestaan. Tweeduizend jaar geleden was het voor de Romeinen de snelste overtocht over de Alpen om hun rijk te vergroten en te besturen. Nadien volgden edelen en pelgrims, kunstenaars en handelslieden de route. En nog weer later trokken koningen, keizers en kardinalen hier de bergen over, in een draagkoets of op hun knieën.

Amper tien jaar geleden is de route over de Splügenpas als langeafstandspad op de kaart gezet en nu al staat deze te boek als een wandeling in de buitencategorie. Niet dat het een buitenproportioneel zware route is, maar de historische context is zo bijzonder. Bodemvondsten illustreren dat de oude Splügenweg samen met de route over de San Bernardino-pas een belangrijke rol heeft gespeeld in de geschiedenis, de economie en het culturele leven aan weerszijden van de Alpen.

De route is met een lengte van 65 kilometer goed over vier dagen te spreiden. De eerste twee dagen klim je constant 1.400 meter, daarna daal je in twee dagen 1.800 meter. De top ligt precies in het midden op 33 km. Er zijn gestaalde lopers die er in een wreed tempo drie dagen over doen, rustpunten overslaan en de laatste dag op het eindpunt Chiavenna meteen met de postbus terugreizen naar hun startplaats. Maar iets meer tijd nemen is de moeite waard: de pleisterplaatsen verdienen aandacht, het mineraalzwembad van Andeer is een balsem voor de ziel én de beproefde spieren en er zijn zijdalen genoeg die het bekijken waard zijn.

Zo trokken wij een (extra) dag uit om ons vanuit Andeer per bus naar het einde van het Aversdal te laten rijden tot het 2.126 meter hoog gelegen Juf. Dit popperige dorpje is de hoogstgelegen nederzetting in Europa die permanent wordt bewoond. Van daaruit is de wereld wijd en vredig. We vergaten tijd en afspraken - en bijna de bus terug - door een onverwachte ontmoeting met een nieuwsgierige bergmarmot en een gesprek met een Duitse ex-bankdirecteur die voor de onthaasting in de zomermaanden op een kudde koeien past. Het zijn gratis bonuspunten.

De gangbare looprichting op de Via Spluga is van noord naar zuid, van Zwitserland naar Italië, van kanton Graubünden naar regio Lombardije, van Thusis naar Chiavenna. Van het Reto-Romaans en Duits naar het zangerige Italiaans, van het dal van de Achter-Rijn naar de Val San Giacomo. Het zijn twee werelden, met verschillende culturen, levensritmen en eet- en drankgewoonten.

De Via Spluga begint op station Thusis, waar dagelijks treinen binnenrollen uit Italië, Chur en Sankt-Moritz. Ook de spectaculaire Bernina Express stopt hier meermaals per dag. Thusis heeft hotels en pensions waar je voor en na de wandelvierdaagse kunt overnachten en op loopafstand ligt een prachtige camping. Een ideaal vertrekpunt dus. We volgen de bruine pijlen 'Via Spluga'.

De huidige omstandigheden zijn natuurlijk niet te vergelijken met de gruweltochten in de Romeinse tijd en de middeleeuwen. Toch moet je ook nu nog op de Via Spluga stevig in je schoenen staan en geen bibberknieën krijgen als het pad een steile rotswand nadert. Je moet door nauwe kloven lopen, kolkende rivieren oversteken en ravijnen afdalen zoals de Cardinello: beeldschoon, maar verraderlijk. Sta geregeld stil om van de omgeving te genieten, anders ga je op je snufferd.

2 kilometer na het begin heb je al ruim 200 meter geklommen. Op een plateau met loodrechte wanden en adembenemende vergezichten ligt kasteelruïne Hohen Rätien. Korte tijd later moet je een beklemmende zweeftocht maken per kunstig geconstrueerde hangbrug boven kolkend azuurblauw water. Daarna maak je kennis met de Via Mala, een kloof die niet voor niets de 'Slechte/Gevaarlijke weg' heet. De verbinding was een belangrijke handelsroute en omstreeks 1500 kon je zelfs 's nachts per snelkoets over de Via Mala. De wandeling komt langs de ingang van de kloof. In ruim 300 treden ben je onderin. Gun jezelf die extra inspanning en houd je camera bij de hand.

De dag is al een eindje onderweg als je in het brede Schamserdal Zillis passeert. Op het oog geen bijzonder bergdorpje, maar de St. Martinskerk is verbazingwekkend. Het plafond van deze pelgrimskerk is in de 12de eeuw voorzien van 153 houten panelen met vreemde en zelfs potsierlijke afbeeldingen waarin de christelijke kijk op de wereld in de middeleeuwen is geschilderd. Met eenhoorns, draken, monsters, door mensen bereden vissen en bijbelse figuren. Met spiegeltjes kun je de afbeeldingen haarscherp bekijken. De kerk is niet voor niets tot werelderfgoed verklaard.

Andeer is het eindpunt van de eerste dag. Een lieflijk plaatsje - leuk om neer te ploffen op een van de vele terrassen, te ontspannen in het zwembad met water van 34 graden Celsius en op krachten te komen met de stevige keuken van Graubünden.

De tweede etappe voert over een terrein waar het groene Andeergraniet wordt bewerkt, daarna via een vernuftige wandelpassage met een galerij over de snelweg, een pad achter de Achter-Rijn langs en via stalen vlonders aan een steunmuur. Vervolgens moet de Roflakloof genomen worden. De rest van de dag krijgen de benen wat respijt en gaat het in een prettig suddertempo naar Splügen.

Op dag drie gaat het gebeuren. De klim naar de pas begint al als de Zwitserse broodjes nog maar net zijn weggekauwd. Ezels zijn we vandaag: we krijgen een Saumpfad geserveerd waarover muilezels vroeger hun last naar boven droegen. Het witmarmeren plaveisel ziet er nog gaaf en glad uit. Eigenlijk hoeven wij minder inspanning te leveren dan de auto's en wielrijders die zich moeizaam over een asfaltweg met veertien haarspeldbochten naar boven slingeren. En ons landschap is wonderschoon, de alpenroosjes kleuren prachtig tegen de blauwe lucht en we treffen vriendelijke koeien. De klim is een groot feest. Na afloop besluiten we dit gedeelte later nog eens over te doen, maar dan als afdaling.

De Splügenpas zelf is een troosteloze bedoening, zoals opgeheven grenzen dat meestal zijn. Verlaten gebouwen, lege parkeerplaatsen, nutteloze slagbomen. Die ervaring spoelen we weg in het Italiaanse dorp Monte Spluga - meteen een heel andere sfeer - met een schuimige cappuccino. De barista heeft zijn werk perfect gedaan, we kunnen weer door.

Op de stuwdam van het meer van Monte Spluga kijken we uit over Val del Cardinello. Hier begon vroeger de gemeenste en beruchtste afdaling in de hele Via Spluga, die vele reizigers het leven kostte. Maar de route valt mee: het pad is breed genoeg en op de moeilijkste stukken zijn trappen aangelegd of uitgehakt in de rots. Toch vraagt het traject veel concentratie en tijd, en niet alleen vanwege het schitterende uitzicht. Reizigers moeten in het verleden opgelucht zijn geweest, wanneer ze de eerste huizen van het dorpje Isola zagen opdoemen. Wij hebben dat gevoel ook, al is een hevige regenbui ons nog net even voor. De boerenmaaltijd en de wijn in Isola zijn heilzaam en welkom.

De laatste etappe is 18 kilometer lang en voert in een vrij rechte lijn langs de Liro-rivier naar Chiavenna. Onderweg treffen we dorpjes met winkeltjes en restaurantjes. In Campodolcino kunnen we niet om het museum van de Splügenroute heen en de kerk van Gallivaggio vertelt ons dat Maria in 1492 hier verschenen is aan twee meisjes die kastanjes aan het rapen waren. De Via Spluga was dus niet alleen een handelsroute maar ook een pelgrimspad. Menig wandelaar neemt zich bij aankomst in het mooie stadje Chiavenna voor om de Via Spluga nog eens over te doen. We kunnen het ons goed voorstellen.

Via Spluga
De Via Spluga is 65 km lang en loopt van Thusis (Zwitserland) naar Chiavenna (Italië). Informatie over individuele wandelingen waarbij overnachtingen en het bagagevervoer worden geregeld is verkrijgbaar bij MySwitzerland.com, bij swisstrails.ch en schweizmobil.ch.

Reserveren kan ook via Gästeinformation Viamala in Thusis, tel. 00.41.81.6509030 en viamala.ch.

In de zomer worden wandelingen door de Via Mala georganiseerd.

Stap Reizen organiseert individuele wandelreizen van 6 en 8 dagen over de Via Spluga. Informatie stapreizen.nl

Haro Hielkema houdt een lezing over de Via Spluga op de Fiets en Wandelbeurs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden