In het spoor van Elliot en Springsteen

(Trouw)Beeld EPA

De Britse singer-songwriter David Gray (1968) laat zich inspireren door de platen van zijn helden, maar ook door romans, gedichten en nieuwsberichten.

David Gray’s ogen lijken niet langer de groene hoteltuin te zien, de muntthee of het lieveheersbeestje op zijn hand, maar een donkere snelweg in de Amerikaanse staat Michigan, waarop Joe Roberts zijn broer Franky achtervolgt. Die heeft in het nummer ’Highway Patrolman’ van Bruce Springsteen een stommiteit uitgehaald in een wegrestaurant. Een jongen ligt bloedend op de grond, zijn vriendin huilt en Franky is gevlucht.

Mompelzingend achtervolgt Gray de tekst van Springsteen, in zichzelf gekeerd maar met een stem die heel direct bij je binnenkomt, totdat hij in het laatste couplet belandt: ’Well I chased him through them county roads till a sign said Canadian border 5 miles from here’. Vlakbij de grens laat Franky zijn broer gaan, want wie zijn familie laat zitten, deugt niet.

„Die regel loopt volstrekt uit de maat en juist dat maakt Springsteen zo’n groot schrijver”, zegt de Britse singer-songwriter. „Bijna gehypnotiseerd luister je naar het verhaal dat hij in evenwichtig en spaarzaam proza opbouwt totdat hij zegt: to hell with it, hier doorbreek ik het hele metrum. Eigenlijk is die zin twee keer te lang. Springsteen begint dan niet te schrappen, maar besluit het nummer bijna stil te leggen. Ik hou van dat soort eigenaardige trucs.”

Op Gray’s live-cd ’A Thousand Miles Behind’ (2007), dat werk bevat van voorbeelden als Bob Dylan, Randy Newman en Johnny Cash, staan twee nummers van Springsteen, waaronder ’Mansion On The Hill’, net als ’Highway Patrolman’ afkomstig van het album ’Nebraska’ (1982). „Aan ’Nebraska’ ben ik even verslaafd geraakt als aan ’Pink Moon’ van Nick Drake, ’Astral Weeks’ van Van Morrison of ’Blood on the Tracks’ van Bob Dylan. Springsteens werk is complexer dan het lijkt, hij werkt zijn ideeën heel bedachtzaam uit. En hij raakt niet betoverd door eigen poëzie maar is bereid alles overboord te gooien als het nummer dat vraagt.”

Een songwriter moet compromissen sluiten tussen zichzelf en het lied, is een van de lessen die Gray van zijn collega heeft geleerd, al wil dat niet zeggen dat hij nu vaste schrijfregels hanteert. „Soms offer je een idee op voor de vorm. Maar vorm is ook niet heilig.” Herschrijven kan een heel drastisch proces zijn. „Bij de opnames van mijn nieuwe cd ’Draw The Line’ zijn talloze coupletten gesneuveld. Je rolt je mouwen op en gaat tekeer als een beeldhouwer die overtollig marmer weghakt.”

Sinds zijn debuutalbum ’A Century Ends’ (1993) heeft Gray een herkenbaar, steeds verfijnder geluid ontwikkeld. Zijn stem kan romantisch klinken maar zit nog altijd vol jongemanswoede, ’full of piss and vinegar’, zegt hij zelf. Het succes kwam met ’White Ladder’ (2000), wat volgens zijn biografie in Ierland het bestverkochte album aller tijden is.

Al kan hij makkelijk op eigen benen staan, Gray is niet het soort songwriter dat zich afsluit van andere kunstenaars of de buitenwereld. Inspiratie haalt hij uit platen die hem vormden, uit romans, gedichten of nieuwsberichten. De tv-beelden van de uit zijn schuilplaats getrokken Saddam Hoessein zorgden bijvoorbeeld voor de tweede regel van openingsnummer ’Fugitive’ (’Crouched in a hole like a mud-streaked fugitive’). „Niet dat de song over Irak gaat. Maar het beeld was sterk genoeg om opeens een tekstregel op te roepen.”

Slotsong ’Full Steam’, een bombastisch duet met Annie Lennox, komt voort uit een dichtregel van T.S.Elliot, die Gray op school bestudeerde en sindsdien bewonderde. ’Like a patient etherised upon a table’. Beschrijft Elliot zo hoe de avond zich uitspreidt tegen de lucht, Gray zag de in slaap gesukkelde mensheid voor zich, die geen oog heeft voor wat belangrijk is, of voor naderend onheil. Elliot’s woorden zitten niet in de songtekst, maar zaten wel in Gray’s achterhoofd bij het schrijven.

Het nog niet verschenen nieuwe nummer ’Your Second Halo’ tilde hij uit het boek ’Hangover Square’ (1941) van Patrick Hamilton. „Een liefdesverhaal in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, een dreiging waarvan men zich liever afwendde.”

En in ’Katherine’, dat wel op het album staat, waart volgens Gray de geest rond van auteur Conan McCarthy, bekend van ’No Country For Old Men’. De beklemmende sfeer van het Amerikaanse platteland wordt versterkt door de countrystem van de meezingende Jolie Holland. „Het gaat over een armlastige man die hartstochtelijk verlangt naar een bord eten en een bed met gestreken lakens. Als hij verlaten wordt door zijn vrouw, verliest hij zijn grootste bezit, namelijk hun liefde. Hij begint maar te lopen, als tumbleweed, en stopt niet totdat hij van uitputting ophoudt te bestaan.”

De auto’s klinken als aanspoelende golven, in de gloed van de achterlichten lijkt hij een rode geest. Uiteindelijk veranderen zijn ogen in sterren, zijn stromende bloed in een rivier en zijn haar in een grasveld dat de naam Kathleen fluistert als je voorbijgaat. Als Gray het zingt hoor je geen goedkope spiritualiteit, maar een sprookjesachtig verhaal waarin zulke dingen nu eenmaal gebeuren.

Ook het volgende nummer ’First Chance!’ gaat over weggaan – zodra ik de kans krijg ben ik hier weg – en als je het cd-boekje openslaat, zie je bij de tekst van ’Fugitive’ handen die juist uit handboeien zijn losgebroken. Het lijkt haast een thema, jezelf bevrijden en dan verdwijnen.

„Belangrijker is in ’Fugitive’ de oproep jezelf niet te verstoppen maar de confrontatie met de echte wereld aan te gaan. Verlies geen contact met de dingen die belangrijk zijn.”

Er zijn ’verbindingen verbroken’ in onze maatschappij. „Waar komt een product vandaan, wie heeft het gemaakt of uit de grond gehaald en naar je toe gebracht? We weten het niet, omdat we een verdieping hoger zijn gaan wonen en onze voeten de grond niet meer raken. Onze hoofden zitten in de wereld die we zelf hebben gecreëerd, een gevangenis van media waarmee we naar onszelf kijken. We ervaren amper nog de seizoenen of de dingen die groter zijn dan wijzelf. Ons perspectief is verkleind, opgewonden als we zijn over de technische vermogens van onze tijd. Vertel jezelf geen leugens.”

Maar een beetje escapisme kan ook geen kwaad, geeft hij toe. „Ook ik kijk met mijn kinderen graag naar Disney-films. En in ’First Chance’ beschrijf ik hoe ik het zingen ervaar, namelijk als een vlucht uit deze realiteit naar een andere werkelijkheid. Eentje die ik helemaal zelf creëer.”

David Gray: 'Die regel loopt volstrekt uit de maat en juist dat maakt Springsteen zo'n groot schrijver.' (FOTO EPA)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden