Column

In het ootje genomen door een kunstvervalser

Schilderij 'The Fortune Teller' van Georges de La Tour in het Prado Museum in Madrid Beeld epa

De Jeroen Boschtentoonstelling die ik in het Madrileense Prado bezoek, is prachtig, maar intussen dwalen mijn gedachten een andere kant uit.

In ditzelfde museum bezocht ik een paar maanden geleden een expositie van het werk van Georges de la Tour (1593-1652), wiens 'nachtschilderijen' beroemd zijn geworden vanwege hun lichtspel. Kaarsen die een figuur alleen van één kant zichtbaar maken, licht dat schemert door de hand die het afschermt. Zijn taferelen doen soms eerder denken aan fotografie dan aan schilderkunst.

Wie het werk van De la Tour vergelijkt met dat van zijn tijdgenoten ziet eigenlijk maar een matige schilder. De gezichten van zijn figuren zijn opmerkelijk vlak, de taferelen als geheel vreemd tweedimensionaal. Geen wonder dat hij na zijn dood in vergetelheid raakte. Pas rond de Eerste Wereldoorlog werd hij herontdekt en plots doken er her en der schilderijen van hem op. Hij werd beroemd als een visionair: de ideale voorloper van de schilderkunst uit de vroege twintigste eeuw.

'Saint Joseph the Carpenter' van Georges de la Tour Beeld epa

Wantrouwen
Maar dan begint een wantrouwig stemmetje in mij stennis te maken: Wat als het allemaal niet waar was? Als het werk van De la Tour helemaal geen profetische prestatie was, maar een massale vervalsing uit een tijd waarin zijn 'genie' naadloos op zijn plaats kan vallen in de nieuwe esthetische opvattingen?

Het werk zal ongetwijfeld degelijk beproefd zijn, met analyses van pigmenten, koolstofdatering en archiefonderzoek. Maar daarmee is mijn twijfel niet helemaal weg. Misschien omdat mijn kunstzinnig enthousiasme zich al eens eerder voor het lapje heeft laten houden. Jaren geleden zag ik, kort na de première, de indrukwekkende film 'La mort en direct' ('Death Watch') van de Franse cineast Bertrand Tavernier. Het plot ervan doet niet terzake, de muziek van de film wel.

Wanneer de protagoniste (Romy Schneider) haar voormalige echtgenoot (Max von Sydow) bezoekt, speelt die voor haar op de platenspeler een middeleeuws koorstuk af. Het werd gecomponeerd, zo legt hij uit, door een Franse soldaat-avonturier die de regels van de kunst maar matig beheerste. Zijn tijdgenoten lachten hem erom uit, maar juist daarom, zegt de echtgenoot, klinkt de muziek van deze Robert de Beauléac vandaag de dag zo modern.

Jarenlang heb ik gezocht naar de muziek van deze Beauléac. Tot ik 'La mort en direct' jaren later terugzag en onmiddellijk hoorde wat van het begin af aan duidelijk had moeten zijn. Die muziek dateerde niet uit de Middeleeuwen, maar was speciaal voor de film gecomponeerd. De aftiteling liet daarover geen twijfel bestaan, maar in de bioscoop was ik toen al op weg naar de uitgang geweest.

Vanzelfsprekendheid
Ik weet niet of Georges de la Tour in werkelijkheid een soort schilderkunstige Beauléac is. Wel dat we de sporen van het heden in een vervalsing gemakkelijk over het hoofd zien. Want dat 'heden' is voor ons net zo vanzelfsprekend als water voor een vis, die er geen weet van heeft dat hij zwemt.

Wie nu een Van Meegeren bekijkt, verbaast zich erover dat kunstexperts zijn Emmaüsgangers ooit voor een echte Vermeer hebben gehouden. De stijl van de jaren 30-40 zie je er direct aan af. Maar in diezelfde jaren was die stijl als het water van de vis, zoals de effen kleurvlakken van De la Tour dat waren voor zijn ontdekkers uit het begin van de twintigste eeuw. Alleen door hun vanzelfsprekendheden heen zagen zij in Van Meegeren een authentieke zeventiende-eeuwer.

Dat fluistert mijn boze stemmetje me in. Maar het heeft ongetwijfeld ongelijk. Het kan alleen niet verkroppen dat het ooit door De Beauléac zo in het ootje is genomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden