Reportage

In het Oekraïnse Volosjke mogen ze het geld nu zelf besteden

Het gerenoveerde schoolgebouw van Volosjke.

Vijf jaar geleden begon in Kiev de Majdan-revolutie, een opstand tegen corruptie en de oligarchie. Er kwam een ander bestuur, hervormers gingen aan de slag. Hoe staat Oekraïne er voor? Slot van een tweeluik: Volosjke bloeit door decentralisatie.

Graag neemt hij zijn gasten mee naar het uitgestrekte landschap buiten zijn dorp. Daar getuigt een vier meter hoge mijlpaal, gebouwd van oeroude, ruw-grijze steenbrokken, van de reis die tsarina Catharina in de achttiende eeuw ondernam van Petersburg richting de Krim; hobbeldebobbel met karren en koetsen langs de rechteroever van de Dnjepr. Dan verhaalt priester en burgemeester Andrej Pintsjoek over gouverneur Grigori Potemkin, die hier, volgens de overlevering, blinkende nep-nederzettingen neerzette om indruk te maken op de keizerin, die hij niet alleen diende maar ook beminde.

Nee, Volosjke is geen Potemkin-dorp. Pintsjoek, die starosta is, oftewel dorpsoudste, hoeft de zaken niet mooier voor te stellen dan ze zijn. Hij hoeft je alleen maar rond te leiden. De wegen van de nabijgelegen stad Dnipro richting het dorp zijn nieuw geasfalteerd. Het gemeentehuis, de school en het kinderdagverblijf zijn - ook van binnen - piekfijn geverfd, en ingericht met modern materiaal. Zelfs de waterleiding is opgeknapt, zo getuigen foto's op een aanplakbord.

Het is een miraculeuze opleving van het dorp met een kleine tweeduizend zielen dat, volgens Pintsjoek, kort geleden nog ten dode opgeschreven was. De vooruitgang is een gevolg van 'decentralisatie', een nieuwe manier van budgetverdeling, een uitvloeisel van de Majdanrevolutie (2013). Onder druk van het Internationaal Monetair Fonds, de EU en andere geldschieters nam het parlement in 2015 een wet aan die moest zorgen dat belastinggeld niet meer volledig naar Kiev ging, maar beschikbaar komt voor de regio. Ook kwam er een bestuurlijke herindeling, waarbij dorpen (op vrijwillige basis) worden samengevoegd tot gemeenten met meer financiële armslag.

Geen verwarming

Het resultaat: de begroting van de gemeente Volosjke vertienvoudigde, van 350.000 euro naar drie miljoen. "Vanaf nu beslissen we zelf hoe ons geld wordt besteed", zegt Pintsjoek, die thee serveert vanuit een hippe zitzak in de gerenoveerde bibliotheek van het gemeentehuis. "Twee jaar geleden was hier geen verwarming, het dak lekte en het toilet functioneerde niet. Het was het resultaat van corruptie", aldus Pintsjoek.

In de Sovjettijd had Oekraïne een sterk gecentraliseerd systeem, legt hij uit; nochtans vond er een ordentelijke verdeling van geld en middelen plaats. Maar na de omwenteling, begin jaren negentig, grepen oligarchen de macht in Oekraïne, die in wisselende regeerperiodes het land 'leegzogen', zoals de dorpsoudste het uitlegt. Het geld keerde simpelweg niet terug naar het dorp, het verdween tijdens aanbestedingen van ministeries of bleef hangen bij provinciale tussenlagen. "In een kwarteeuw is alles van ons gestolen."

'Met Gorbatsjov verdween het water', zo luidt een lokaal gezegde. Het pompstation van de watervoorziening, dat dateerde uit jaren tachtig, was kapot en niemand repareerde het. "De vuile was bracht ik naar mijn moeder in Dnipro", zegt Pintsjoek, die een groot gezin heeft.

Andrej Pintsjoek, die zowel priester als dorpsoudste is. Beeld rv

Gevolg was dat veel inwoners geen belasting betaalden. Want waarom zou je.

En juist dat verandert nu, zegt de orthodoxe priester die twee jaar geleden werd gekozen tot starosta - voor zover bekend is hij de enige in Oekraïne die de ambten combineert. "Ze zochten een crisismanager en mij vertrouwden ze." Hij merkt dat de boeren, de meest kapitaalkrachtige van de bewoners, meer gemotiveerd zijn om belasting te betalen. "Omdat ze zien waar hun geld heengaat."

Nu de renovatie van het dorp bijna is voltooid, denkt Pintsjoek na over de volgende, nog belangrijker stap: het aantrekken van investeerders die het dorp werkgelegenheid bieden. Hij wijst naar een stuk land naast de weg, schitterend gelegen aan de oever van de rivier. "Kijk, dit land kost 20.000 euro per hectare. Wil nou niemand van jullie hier tulpen verbouwen?”

Tegenbewegingen

De starosta heeft haast, want het positieve effect van decentralisatie kan weleens van korte duur zijn. Vanuit Kiev zijn tegenbewegingen gaande, zoals hogere accijnzen op benzine en alcohol. Pintsjoek hekelt een andere maatregel, waardoor regio's te maken krijgen met een door de president aangestelde functionaris, de prefect, die straks gemachtigd is om alle lokale beslissingen voor de rechter te brengen. "Zo wil de president de greep op het dorp weer versterken."

Over twee jaar loopt zijn ambtstermijn af. Wat hij dan gaat doen? "Dan ga ik aan de whisky en schrijf ik mijn memoires", lacht de priester.

Lees ook:

Er is niks veranderd in Odessa, corruptie tiert welig

Vijf jaar geleden begon in Kiev de Majdanrevolutie, een opstand tegen corruptie en oligarchie. Hoe staat Oekraïne er nu voor?

Oekraïne takelt af van binnenuit

In Odessa en Kiev is pijnlijk zichtbaar dat het land Oekraïne in de uitverkoop staat. Deel 8 van de reisserie van Jonathan Holslag voor Trouw langs de rafelranden van Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden