In het brexit-eindspel weet niemand zich raad met de hete Ierse aardappel

Premier Theresa May praatte het Britse Lagerhuis vandaag bij over de laatste brexit-onderhandelingen. Beeld AFP
Premier Theresa May praatte het Britse Lagerhuis vandaag bij over de laatste brexit-onderhandelingen.Beeld AFP

De Ierse kwestie blijft een splijtzwam in de onderhandelingen tussen Brussel en Londen. Wie geeft als eerste toe?

Het zou deze week zogenaamd erop of eronder worden voor een goede afloop van de brexit, met een enorme spanningsopbouw naar de Europese top die woensdagavond in Brussel begint. Maar zoals de zaken er nu voorstaan, zal er op die top niet zo gek veel gebeuren. Gepraat wordt er volop, maar het erop-of-eronder-moment komt later.

Duidelijk is wel dat de lastigste kwestie, die van de grens tussen Ierland en Noord-Ierland, muurvast zit op het niveau van de technische onderhandelingen. Die liggen sinds zondag stil. De kwestie wordt ‘Chefsache’ en komt op het bordje van de regeringsleiders te liggen.

Eveneens duidelijk is dat in die Ierse kwestie een van beide partijen als eerste met de ogen moet knipperen en een concessie moet doen. Voor de Britse regering lijkt dat politiek onmogelijk, zoals het sowieso al een herculisch karwei wordt om welk brexit-akkoord dan ook door het Britse parlement te loodsen. Voor de EU-27 is het vooral organisatorisch lastig om hun hoofdonderhandelaar Michel Barnier een nieuw, toegeeflijker mandaat te geven. Dat zullen alle 27 landen een goed idee moeten vinden, en snel ook.

Geen verrassende speech

De EU-regeringsleiders hebben woensdagavond een werkdiner dat geheel in het teken van de brexit zal staan. De Britse premier Theresa May is daar niet bij, maar zij is wel uitgenodigd om aan het begin iets te zeggen tegen haar Europese collega’s. Pas vanavond werd bekend dat ze die uitnodiging heeft aanvaard. Met enige spanning werd vandaag uitgekeken naar haar toespraak in het Britse parlement, maar daar zei ze eigenlijk niets verrassends.

Al een tijdje hangt een mogelijke extra brexit-top in de lucht, die volgende maand de beoogde verlossing zou moeten brengen. Maar om de druk op de onderhandelingen te houden, gold als voorwaarde voor die ingelaste bijeenkomst wel dat er bij de komende oktober-top sprake moest zijn van enige vooruitgang. Om de stemming nog een beetje positief te houden, zullen de regeringsleiders woensdag, bij het toetje, mogelijk tot dat welwillende oordeel komen.

Inzet van alle betrokkenen blijft het voorkomen van een nieuwe ‘harde’ grens op het Ierse eiland, de enige plek waar straks een landsgrens komt tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Dat Londen van meet af aan heeft gezegd uit zowel de interne markt als de douane-unie te willen stappen, heeft dit op het oog simpele streven veranderd in een onmogelijke puzzel.

Vangnet

De EU eist een juridisch dichtgetimmerd ‘vangnet’ (de inmiddels beruchte ‘backstop’) waarmee zo’n harde grens onder alle omstandigheden en voor onbepaalde tijd onmogelijk wordt gemaakt, ook als Londen en Brussel ruziënd en zonder afspraken uit elkaar gaan. Bij gebrek aan een bruikbaar Brits plan stelde de EU voor om Noord-Ierland bij de douane-unie te laten horen, zodat er een nieuwe handelsgrens zou ontstaan in de Ierse Zee. Dat is voor de Britse regering onbespreekbaar, zeker sinds May’s Conservatieve regering afhankelijk is van de kleine, unionistische Noord-Ierse partij DUP.

Zondag steeg de brexit-koorts tot grote hoogten. Toen reisde de Britse brexit-minister Dominic Raab onverwachts af naar Brussel voor een rechtstreekse ontmoeting met Barnier en gingen er geruchten over een akkoord. ’s Avonds volgde Barniers koude douche, via Twitter. ‘Ondanks verwoede pogingen liggen enkele belangrijke kwesties nog steeds open, inclusief de backstop.’

In zijn uitnodigingsbrief voor de top was ‘EU-president’ Donald Tusk vanavond voor zijn doen toch ook wat sombertjes. ‘Verantwoordelijk als we zijn, moeten we de EU voorbereiden op een ‘no deal’-scenario, dat waarschijnlijker is dan ooit tevoren.’

Lees meer over het vertrek van het Verenigd-Koninkrijk uit de Europese Unie op trouw.nl/brexit.

Lees ook: 'Jaren heeft Brussel gedicteerd wat we mochten doen. Daar ben ik klaar mee'

De brexit-onderhandelingen naderen de ontknoping met een EU-top deze week in Brussel. Hoe kijken de 17,4 miljoen Leave-stemmers nu naar de brexit?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden