Beeld Werry Crone

ColumnBart Zuidervaart

In het brandende gebouw voor illegale vreemdelingen zaten in werkelijkheid mensen opgesloten

De overheid is een machine geworden, zei de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen een jaar geleden in deze krant. Een machine die meedogenloos kan zijn voor burgers die diezelfde overheid juist hard nodig hebben. De mensen die de afgelopen jaren verstrikt zijn geraakt in het web van het UWV, het CBR of de Belastingdienst kunnen dit beamen.

Vooral de toeslagenaffaire is een vat vol schrijnende verhalen. Ontvangers van kinderopvangtoeslag werden door de fiscus ten onrechte bestempeld als oplichter en terwijl zij wegzakten in het moeras, duwde de Belastingdienst ze moedwillig nog iets dieper de ellende in.

Een commissie van Kamerleden is bezig deze beerput te openen en zal volgende maand politici en hoge ambtenaren onder ede horen. De woordvoerder van deze commissie, CDA’er Chris van Dam, zei dinsdagmorgen dat ze op jacht naar de waarheid zich meer rechercheur wanen dan politici.

Het gaat mis als de overheid de burger niet meer ziet als mens, maar als probleem. Maandagavond stond ik op een winderig industrieterrein van Schiphol-Oost, aan de voet van de Aalsmeerbaan, voor een herdenking van een gebeurtenis die gerust gitzwart mag worden genoemd. Die dag was het precies vijftien jaar geleden dat tijdens een brand in een cellencomplex bij de luchthaven elf opgesloten mannen en vrouwen stierven. Ze waren reddeloos toen aan het einde van de avond het vuur zich razendsnel over het detentiecentrum verspreidde en bewaarders er niet in slaagden hun celdeur te openen.

Tussen hoop en wanhoop

De Schipholbrand is een haast vergeten ramp. Het is ook een tragedie waar de overheid, gezien het geblunder, liever niet meer aan terugdenkt. Het complex voor illegale vreemdelingen was ondeugdelijk en had nooit in gebruik mogen worden genomen. Personeel was niet getraind voor calamiteiten en ging de brand stuurloos tegemoet. De Onderzoeksraad voor Veiligheid trok naderhand de vernietigende conclusie dat er door deze fouten onnodig veel slachtoffers zijn gevallen.

De migranten die wel op tijd konden worden bevrijd, stonden die nacht doodsangsten uit. In de vroege ochtend werden ze opgehaald door bussen om, zo dachten ze, overgebracht te worden naar een ziekenhuis. In werkelijkheid reden die bussen naar andere gevangenissen, in Rotterdam en Zeist. Een jaar lang probeerde toenmalig minister Rita Verdonk hen alsnog het land uit te krijgen, met als gevolg dat deze mensen al die tijd tussen hoop en wanhoop leefden. Behandeld voor hun psychische problemen werden ze niet of nauwelijks. Er was de nodige politieke en maatschappelijke druk voor nodig om Verdonk zover te krijgen dat ze deze groep van ongeveer veertig overlevenden uiteindelijk een verblijfsvergunning gaf. Het heeft hun trauma’s niet verminderd.

De herdenking bij het Schipholbrand-monumentje was, ook vanwege coronabeperkingen, kort en sober. Er werden bloemen gelegd, er klonk muziek. Namens Platform Vluchtelingen Haarlemmermeer stond pastor Leo Mesman niet alleen stil bij de dodelijke slachtoffers en de overlevenden, maar ook bij de bewaarders en hulpverleners die in die bewuste nacht moesten redden wat er te redden viel, in een brandend gebouw dat was neergezet voor illegale vreemdelingen, maar waar in werkelijkheid mensen in zaten opgesloten.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden