In het Aziatische Davos is het nieuwe China te zien

Beeld Hollandse Hoogte / Imagine China

Twintig jaar geleden was het een onbeduidend vissersdorpje, nu is Bo'ao op het Zuid-Chinese eiland Hainan, het mondaine en tropische toneel voor de belangrijkste economische top van Azië.

Elektrische karretjes zoeven heen en weer over vlekkeloze straten. Ze rijden langs gemillimeterde golfterreinen, vers geplante bloemenperken en getrimde palmbomen, een landschap zo perfect als een ansichtkaart. De wagentjes leveren hun passagiers af bij rode lopers met buigende hostesses in traditionele klederdracht. Vandaar gaat het naar balzalen met marmeren vloeren en met meetlint opgestelde stoelen, een gepolijst decor dat geld en macht uitstraalt.

Welkom in Bo'ao, op het Zuid-Chinese eiland Hainan. Twintig jaar geleden nog een onbeduidend vissersdorpje, nu een mondain conferentieoord en thuishaven van de belangrijkste economische top van Azië. Het 'Aziatische Davos', zo wordt Bo'ao ook wel genoemd, want ieder jaar strijken staatshoofden en bedrijfsleiders hier neer om de wereldeconomie te bespreken. Net als in dat Zwitserse skiresort, maar dan op een tropisch eiland met uitzicht op de Zuid-Chinese Zee.

Het Bo'ao Forum voor Azië, zoals de top voluit heet, bestaat pas sinds 2002, maar is Davos in snel tempo naar de kroon aan het steken, overeenkomstig de economische machtsverschuivingen op het wereldtoneel. Trok de Aziatische netwerkbijeenkomst vijf jaar geleden zo'n veertienhonderd deelnemers, dit jaar zijn het er meer dan tweeduizend, afkomstig uit 63 landen en regio's. Van de vijfhonderd grootste bedrijven ter wereld, de Fortune Global 500, zijn er 72 vertegenwoordigd.

Ook buitenlandse staatshoofden vinden de weg naar Bo'ao: dit jaar de presidenten van Oostenrijk en de Filippijnen en de premiers van Singapore, Pakistan en Mongolië. En minister-president Mark Rutte natuurlijk, die deze week met drie ministers, een staatssecretaris en 165 bedrijven op handelsmissie in China is. Hij spreekt vandaag op de openingsceremonie van Bo'ao, waar hij in 2015 ook al te gast was. Vervolgens heeft hij een onderhoud met president Xi Jinping.

'Kowtow'

"Het is in feite het oude tribuutsysteem in een nieuw jasje", zegt Henk Schulte Nordholt, sinoloog, ondernemer en auteur van het boek 'China en de barbaren'. In dat systeem moesten gezanten de superioriteit van het Chinese keizerrijk erkennen, als voorwaarde om handel te mogen drijven. Tijdens de Qingdynastie (1644-1912) werd van buitenlandse gezanten verwacht dat ze een 'kowtow' voor de keizer maakten, een knieval met het hoofd tegen de grond.

"Nu het economisch zwaartepunt van West naar Oost verschuift, wil China niet meer volgzaam aansluiten bij de door westerse landen gedomineerde instellingen, maar wil het zijn eigen fora en congressen", aldus Schulte Nordholt. "Het land wil niet als het kleine broertje worden behandeld, maar als gelijke. Het is slim van Rutte om die eer te betuigen."

De opmars van Bo'ao en China wordt dit jaar nog extra in de verf gezet, in verband met oplopende spanningen met de Verenigde Staten. In de wandelgangen van het congrescentrum is de dreigende handelsoorlog nooit ver weg. De tweets van Trump komen geregeld ter sprake in de gesprekken tussen leden van de verschillende delegaties, ook de Amerikaanse en de Chinese.

De protectionistische houding van de VS laat gastheer China toe zich nog meer op te werpen als nieuwe voortrekker van economische globalisering. President Xi heeft al laten weten vandaag op Bo'ao een pakket aan vrijemarkthervormingen te zullen aankondigen, die de veertigste verjaardag van het beleid van reform and opening-up eer zullen aandoen. In alle persmededelingen klinkt de boodschap door het: wie voor vrije handel is, kan rekenen op China.

Maar de goede verstaander krijgt ook mee: dat zal dan wel op Chinese voorwaarden gebeuren. "Tot nog toe hebben vooral de ontwikkelde landen van de globalisering geprofiteerd", zegt Zhou Wenzhong, aftredend voorzitter van het Bo'ao Forum. "Die onevenwichtigheid moet worden gecorrigeerd. De globalisering moet gebalanceerder, meer gericht op voordeel voor iedereen.'

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Een van de zalen in het van de buitenwereld afgesloten congrescentrum. Beeld Hollandse Hoogte / Imagine China

Nieuw tijdperk

Het illustreert de nieuwe assertiviteit van China, dat volgens Xi aan een 'Nieuwe Tijdperk' is begonnen. Het Westen wordt vriendelijk uitgenodigd om mee te doen met de 'gedeelde toekomst', maar de bakens worden door China uitgezet. Het IMF en de Wereldbank mogen hun ding blijven doen, maar in de Chinese wereldorde leidt de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). In Davos is het nog steeds goed netwerken, maar wie slim is, komt ook naar Bo'ao.

De verschuiving gebeurt geleidelijk en onder begeleiding van zalvende woorden. "Bo'ao was nooit bedoeld om Davos te vervangen of te bekampen", aldus de voormalige Filippijnse president Fidel Ramos, die mede aan de wieg van het Bo'ao Forum stond, in een interview met persbureau AP. Om er met een knipoog aan toe te voegen: "Maar de omgeving in Bo'ao is meer geschikt voor intellectuele discussies. In Davos is het simpelweg te koud voor productieve debatten."

Daar heeft Bo'ao - weersvoorspelling voor vandaag: 29 graden - geen last van. De economische top, die net als Davos niet-gouvernementeel en non-profit is, maar wel zwaar wordt gesponsord door de Chinese overheid, vindt plaats op een eiland dat het Hawaï van China wordt genoemd. De congresgebouwen liggen verspreid over drie kleine eilandjes in een lagune, door een zandbank afgescheiden van de Zuid-Chinese Zee, en met uitzichten die rechtstreeks in toeristische brochures kunnen.

Tijdens de top is het exclusieve palmboomparadijs hermetisch van de buitenwereld afgesloten. De hoogste veiligheidscode is van kracht: elke vier stappen een bewaker, elke vijf stappen een politiepost. Zonder gekleurde badge kom je de congreseilanden niet op, en alleen de houders van een rode badge komen de vip-zones in. Vanonder parasols houden agenten alles scherp in gaten. Zelfs putdeksels zijn verzegeld. 'Gecontroleerd door het anti-explosieventeam', staat erop.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

De voorbereidingen op de conferentie zijn strak geregisseerd. Beeld Hollandse Hoogte / Imagine China

Limousine

Wie wil aanschuiven bij de Aziatische elite, moet een uitnodiging zien te bemachtigen, of een lidkaart van het Bo'ao Forum kopen, met een instapprijs van 20.000 euro. Met een diamanten of platina lidmaatschap (120.000 euro) word je bovendien met een limousine van de luchthaven afgehaald, en vooral, krijg je tijdens de diners een plek naast een staatshoofd of CEO van een topbedrijf, en toegang tot ministeriële ontbijten en exclusieve recepties.

"Het is een bijzondere eer om hiervoor te worden uitgenodigd", zegt Jaap Smit, commissaris van de Koning van Zuid-Holland, die op Bo'ao komt spreken. Hij is hier op voorspraak van de gouverneur van de Chinese provincie Hebei, waarmee Zuid-Holland een samenwerkingsverband heeft, en van de Chinese ambassadeur in Nederland. "We hebben al tien jaar een relatie met de provincie Hebei. Dat werpt zijn vruchten af. Ik heb hoge verwachtingen van deze conferentie."

Smit neemt vandaag deel aan een tv-debat over urbanisatie, waar hij het stedelijk gebied Amsterdam-Brussel-Keulen wil voorstellen als inspiratiebron voor Xiong'an, een nieuw te bouwen megastad die Peking moet ontlasten. Maar belangrijker zijn de ontmoetingen achter de schermen, in de vip-lounges van de hotels rond het conferentiecentrum. Smit: "Daar ga ik vertellen welke bedrijven klaar staan om mee te werken. Daar kan concrete business uit voortkomen.'

Voor Rutte en Smit is het duidelijk: Bo'ao biedt kansen, en daar zijn ze graag bij. Ook nu de VS met grove middelen de Chinese opkomst proberen te pareren, houdt Nederland China liever te vriend.

"Wij hebben niet het gewicht van de VS", zegt Schulte Nordholt. "Als je met de Europese Unie samen beleid kunt voeren, kun je een vuist maken, maar Nederland alleen kan dat niet. Bovendien, wij zijn van oudsher een handelsnatie, en dus niet zo te porren voor restricties. Wij kijken naar het totaal van investeringen en handel. Hoeveel verdienen we ermee? Hoeveel banen levert het op? Het saldo lijkt nog voordelig, maar we moeten scherp opletten of dat zo blijft."

Nederland pakt uit

Om China het hof te maken pakt Nederland groots uit: minister-president Rutte, drie ministers (Kaag, Schouten, Bruins) en één staatssecretaris (Van Veldhoven) reizen deze week met vertegenwoordigers van 165 bedrijven China door. Volgens Hans de Boer, voorzitter van ondernemersorganisatie VNO-NCW en zakelijk delegatieleider, is het de grootste Nederlandse handelsmissie naar China ooit.

De timing is pittig: terwijl de VS de confrontatie aangaan met China, haalt Nederland juist alles uit de kast om de banden aan te halen. "Toeval", zegt De Boer. "Deze handelsmissie staat al een jaar in de planning. Natuurlijk komt dreigende handelsoorlog ter sprake, maar daar gaan wij rationeel mee om. Als vrienden zeg je elkaar de waarheid. Wij zijn vrienden van de VS, maar ook van China. Dus zullen we zeggen dat we op een nieuwe basis zaken met elkaar moeten doen, op basis van wederkerigheid en met respect voor elkaars belangen."

Lees ook:

Het handelsconflict tussen China en de VS krijgt trekken van een ordinaire straatrace. Zodra de ene economische grootmacht het gaspedaal verder intrapt, doet de ander dat ook.

Zhou Hong, directeur van het Instituut voor Europese Studies van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen, studeerde Duits om Marx te begrijpen, en zo leerde ze ook Europa kennen. 'Nu Amerika onder Trump naar binnen keert, moeten China en Europa dichter bij elkaar komen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden