In het achterland heerst Duitsland

Rotterdamse haven verliest de strijd om afzetgebied van concurrenten Hamburg en Bremerhaven

De Rotterdamse haven is de slag om het achterland aan het verliezen. Het afzetgebied van Rotterdam is sinds de jaren negentig steeds kleiner geworden en de economische groei van Oost-Europa speelt de Duitse concurrenten in de kaart. Dat schrijft bedrijfshistorica Klara Paardenkooper-Süli van de Erasmus Universiteit in haar promotieonderzoek.

Paardenkooper heeft het vervoer van en naar de haven van Rotterdam vanaf 1966 onderzocht. Rotterdam is van oudsher een echte binnenvaarthaven. Omdat vervoer over de rivieren langer duurt dan per spoor, is Rotterdam de afgelopen decennia steeds minder gaan transporteren naar relatief ver gelegen gebieden, zoals Noord-Italië en Zuid-Duitsland.

De spoorverbindingen vanuit Hamburg en Bremerhaven naar die regio's zijn beter en sneller. "Nu vervoert Rotterdam nog veel goederen over de Rijn naar Noordrijn-Westfalen. Door de snelle opkomst van de industrie in Zuid-Duitsland neemt het belang van die regio af. "

De distributiecentra in Duisburg die producten uit Rotterdam verwerken, zijn niet per se aan die plek gebonden, zegt Paardenkooper. "Wanneer zij zich goedkoper kunnen vestigen in de opkomende markten, zoals Midden-Europa, dan zullen zij dat doen. Lego verhuisde al naar Praag. Ook van die ontwikkeling zullen de Duitse havens profiteren."

Rotterdam is voor het versterken van zijn treinverbindingen afhankelijk van Duitsland. Na decennia kissebissen bereikten Nederland en Duitsland vorig jaar overeenstemming over de uitbreiding van de Betuwelijn bij Emmerich. Dan kan dat spoor ook de grotere hoeveelheden vracht van de Tweede Maasvlakte aan. In 2022 moet het nieuwe spoor klaar zijn.

"Tegen die tijd heeft Rotterdam niets meer te vertellen", zegt Paardenkooper. "De bouw van het nieuwe spoor zal het treinverkeer jarenlang stremmen. Tegen de tijd dat het klaar is, zullen de Duitse havens hun verbindingen met Oost- en Zuid-Europa ook weer verbeterd hebben." Kortom, Duitsland heeft de macht over een flink stuk van het Rotterdamse achterland.

Zal de Rotterdamse haven hierdoor de komende decennia wegkwijnen? Zover hoeft het niet te komen, zegt Paardenkooper. De haven moet meer waarde gaan toevoegen aan het vervoer. "Voor Rotterdam zijn containers altijd erg belangrijk geweest. Die distributie levert weinig geld op en kan overal. Met het combineren van linker en rechter schoenen verdien je niet veel geld, zeker niet wanneer dat gebeurt in distributiecentra in Duisburg." Paardenkooper zegt dat ze historica is en daarom niet te veel over de toekomst wil speculeren. Vanuit haar vakgebied adviseert ze het havenbedrijf de douanekosten omlaag te brengen en juridische hulpverlening goedkoper te maken. "Stoppen met containers is geen goed idee. Rotterdam staat bekend als containerhaven, en zo'n stapel containers is sexy. Voor het verkoopplaatje zou het niet goed zijn als Rotterdam daarmee stopt."

Nieuw spoor aanleggen duurt lang

Havendirecteur Allard Castelein is het met Paardenkooper eens dat de Duitse spoorverbindingen beter zijn. "Dat heb ik gisteren nog met staatssecretaris Mansveld besproken. Wij moeten als havenbedrijf enorm ambitieus zijn om de 350 à 500 miljoen inwoners in het achterland zo goed mogelijk te bereiken." Maar snelle oplossingen zijn er niet, zegt de havenbaas, het aanleggen van spoor gaat langzaam en is duur.

Het havenbedrijf is in overleg over een treinverbinding tussen Rotterdam en Polen. "De betreffende vervoerder is ervan overtuigd dat we met die lijn een beter aanbod hebben dan Hamburg. Wanneer de producten per spoor van Polen naar Rotterdam gaan, en dan per schip naar Engeland, gaat dat sneller dan van Polen via Hamburg naar Engeland."

Volgens Castelein doen veel 'wild-west-verhalen' de ronde over het spoor bij Emmerich. "Verhalen met een negatieve klank: de bouw gaat problemen en extra kosten voor vervoerders opleveren." Het havenbedrijf werkt met de sector aan alternatieve routes via andere grensovergangen. Voor de extra kilometers die gebruikers rijden, zouden zij moeten worden gecompenseerd. Toevoegen van waarde aan goederen is niet iets wat het havenbedrijf kan doen, volgens Castelein. "Dat is aan de bedrijven in het havengebied, hen willen we de ruimte geven." De directeur wil de haven efficiënter maken door de informatievoorziening te verbeteren. "We willen een gemeenschappelijk digitaal platform. Zo voorkom je bijvoorbeeld dat een schip drie keer heen en weer vaart om lege en gevulde containers op te halen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden