In Harar hebben de hyena’s het op een akkoordje gegooid met de mensen

Yusuf Mume Saleh voert de wilde hyena’s ’s nachts onder de sterrenhemel.Beeld Joris van Gennip

Gevlekte hyena’s staan bekend als levensgevaarlijk. Maar niet in de Oost-Ethiopische stadsregio Harar. Daar hebben de dieren het op een akkoordje gegooid met de mensen.

Het begon in de jaren zestig met de Ethiopische boer Yusuf Mumaa. Hij voerde de hyena’s vlees dat eigenlijk bestemd was voor de straathonden die zijn vee bewaakten. De hyena’s, die zich in hun strooptochten geregeld tot binnen de historische stadsmuren van Harar waagden, hadden die taak overgenomen en de honden verjaagd, vertelt Yusuf Mumaa’s zoon Abbas. “Toen mijn vader ze een avond niet had gevoerd, kwamen ze ’s nachts aan zijn deur krabben. Vanaf toen heeft hij ze elke avond gevoerd, 45 jaar lang.”

De inwoners van Harar bekeken dit aanvankelijk met argusogen. Hyena’s nemen immers graag loslopend vee te grazen. Berucht zijn ook de verhalen hoe hongerige exemplaren lijken opgroeven of slapende daklozen lastigvielen. Maar er deden ook andere verhalen de ronde. Over hoe hyena’s tijdens een grote hongersnood in de negentiende eeuw havermoutpap stalen van mensen – waarop de Harari beseften dat als ze de dieren pap voerden, ze geen mensen meer zouden aanvallen. En er is die legende over het akkoordje tussen een moslimgeestelijke en de hyenaleider: in ruil voor havermoutpap werden er geen mensen meer aangevallen, en ook meteen de kwade geesten uit de stad verjaagd.

Yusuf Mume Saleh houdt een éénjarige hyena in een hutje op zijn erf.Beeld Joris van Gennip

Hoe dan ook; het voeren van hyena’s raakte in onbruik. Totdat Yusuf Mumaa daar dus weer mee begon. Het leverde hem de titel ‘de Hyenaman van Harar’ op.

Anekdotes

Sinds dertien jaar neemt zijn 23-jarige zoon Abbas Yusuf het voeren van de hyena’s voor zijn rekening, zijn vader ging met pensioen. Abbas beschouwt de dieren als zijn broers en zussen en grossiert in wonderbaarlijke anekdotes. “Een keer was ik een koe kwijt. Toen ik haar ging zoeken, kwamen er drie hyena’s aanlopen met het beest, eentje had zelfs het touw om haar nek vast!” 

Of over die keer dat zijn vader mensen had ingehuurd om het land te bewerken. De hyena’s probeerden de groep tegen te houden door voor hun voeten in de grond te graven. Eentje rende zelfs naar zijn vaders huis en krabde aan de deur, om hem te waarschuwen. “Hij moest meegaan naar de boerderij, om de hyena’s duidelijk te maken dat het okay was dat deze mensen het land betraden.”

Tegenwoordig zijn de dieren vooral een toeristische attractie. Iedere avond rijdt Abbas op zijn motor naar een veldje aan de rand van Harar. Van verre te herkennen aan de felle koplampen van de witte toeristenbusjes. Die schijnen op de jongeman, als hij de hyena’s voert die om hem heen cirkelen, hun ogen gefocust op de door hem meegebrachte rieten mand die tot de nok toe gevuld is met lappen vlees.

Dat kost natuurlijk wel het nodige; iedere dag is Abbas naar eigen zeggen zo’n 100 dollar (85 euro) kwijt aan vlees. Maar dat wordt deels terugverdiend, want elke toerist betaalt 100 bir (ongeveer 4 euro) voor het zelf voeren van de hyena’s. Vanaf een spies, of voor wie durft, rechtstreeks uit de mond.

Yusuf Mume Saleh voert de hyena's nabij Harar 's nachts onder toeziend oog van betalende toeristen.Beeld Joris van Gennip

Onberekenbaar

Natuurlijk, een wild dier blijft onberekenbaar. Na de leeuw is de gevlekte hyena het gevaarlijkste roofdier ter wereld en met zijn kaken breekt hij gemakkelijk een menselijk ledemaat, zegt Abbas. Maar zíjn hyena’s hebben nog nooit een toerist aangevallen, verzekert hij. Dat lijkt geloofwaardig: de zeven hyena’s die vanavond de toeristen vermaken, ogen bang. Zodra ze een stuk vlees hebben gepakt, schieten ze weg, veilig buiten bereik van het publiek. Abbas staat inmiddels ook bekend als de ‘Hyenaman van Harar’. Die titel moet hij overigens wel delen met de enige andere overgebleven ‘officiële’ hyenavoerder in de stad: de 34-jarige Mulugeta Wolde-Mariam.

Nu leven door heel Ethiopië mensen en hyena’s samen. Zelfs in de hoofdstad Addis Ababa komen ze in de avonduren de stad in, maar daar blijven ze wel uit de buurt van mensen. In Harar is er echt sprake van symbiose. Zo is ook Emdesh Sighe (67) het hyenavoeren met de paplepel ingegoten. Zijn ouders begonnen daarmee toen hij tien jaar oud was. Ze hadden een slagerswinkel in het dorpje Conbolcha, iets buiten Harar. De hyena’s kwamen op de geur van het vlees af en bleven eerst in de tuin, en later bij de deur staan. Emdesh’ vader begon ze te voeren. Inmiddels zijn ze al meer dan dertig jaar vaste stamgasten in het café-restaurant dat Emdesh en zijn vrouw Abaynesh Drmisses (54) nu op diezelfde plek aan huis runnen.

Abaynesh Drmisses toont een foto waarop ze, ook in Harar, een hyena voert.Beeld Joris van Gennip

Babysitter

“Elke avond, rond een uur of acht, gaan de hyena’s buiten in de tuin liggen wachten totdat ik ze naar binnen roep,” vertelt Abaynesh. Ze doet voor hoe ze dat doet, door op zangerige toon te roepen. Helaas is het net vastentijd als wij er zijn, de enige periode dat de hyena’s niet komen omdat er dan geen vlees wordt gegeten. Maar trots toont Abaynesh een foto van bargasten aan een rond tafeltje, met in hun midden een hyena die met zijn voorpoten op tafel staat, klaar om de grote lap vlees boven zijn hoofd te grijpen. “Onze klanten vinden het een geweldige attractie en voeren de hyena’s zelf ook,” vertelt ze met een glinstering in haar ogen. Ze pakt de punt van haar T-shirt vast: “De hyena’s knabbelen zelfs aan mijn kleren als ze meer vlees willen.”

Ze toont nog een foto, waarop een zwangere hyena te zien is. “Toen deze haar pups kreeg, liet ze die gerust bij me achter als ze zelf buiten even ging jagen. Dan fungeerde ik als babysitter. Omgekeerd heb ik ook altijd mijn kinderen, inmiddels drie volwassen zonen, in de buurt van de hyena’s vertrouwd.” Geen probleem, vindt ze, zolang mens en dier zich maar houden aan die lang geleden gesloten deal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden