In Groningen wordt gefilosofeerd over de 'goede dood'

Stervensconsulent Ton Vink praat over 'de goede dood' in café Philos in Groningen. Beeld reyer boxem

Filosoferen is voor iedereen, ook voor de leek. In de Maand van de Filosofie doet Trouw iedere woensdag verslag vanuit een Filosofisch Café. Vandaag het slot: café Philos in Groningen, over 'de goede dood'.

Wat is de finale invulling van het begrip 'rust', thema van de bijna voltooide Maand van de Filosofie? Misschien hebben ze die in Groningen gevonden. Filosofisch café Philos nodigde Ton Vink uit om te spreken. Vink is filosoof en stervensconsulent en heeft zich gespecialiseerd in wat hij noemt 'de goede dood'. "Inderdaad toepasselijk, al gaat aan de eeuwige rust die volgt op een goede dood vaak wel de nodige onrust vooraf", zegt Vink.

In een tuinzaaltje van een sfeervol achttiende-eeuws hotel in de binnenstad komen Groningse filosofieliefhebbers tweewekelijks samen. Dat is al ruim vijftien jaar zo, dankzij een Engelse gepensioneerde hoofdonderwijzer en de toenmalige eigenares van het hotel, die ooit het initiatief namen. Al gauw nam een groep trouwe vrijwilligers het organiseer- en regelwerk van hen over. 

De formule: eerst een lezing en dan na de pauze een gesprek tussen zaal en spreker. De gemiddelde leeftijd is vanavond vrij hoog, maar wordt naar beneden bijgesteld door vier studentes die het filosofische café voor het eerst bezoeken. Het is maar half zo druk als gebruikelijk, waarschijnlijk doordat er nogal veel filosofie-evenementen zijn deze maand.

'In eigen regie'

Gastspreker Ton Vink biedt mensen die overwegen om hun leven 'in eigen regie' te beëindigen raad en advies, voorheen via stichting De Einder, nu zelfstandig. Omdat 'sturende hulp' bij zelfdoding strafbaar is, belandde hij meermalen voor de rechter. Wie de naam Ton Vink slechts oppervlakkig uit de media kent, zou kunnen denken dat hij een soort vrijwillig-levenseinde-activist is, maar als je een avond naar hem luistert moet je iets heel anders concluderen. 

Hij heeft niet het charisma van een activist, eerder van een bedachtzame geestelijk raadsman, die steeds genuanceerd wil blijven en voortdurend wijst op de vele kanten die elke dood heeft.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld reyer boxem

Vink is geen blinde voorvechter van euthanasie. Hij laat aan de hand van voorbeelden zien hoe een zelfgekozen dood kan ontaarden in een voor alle betrokkenen pijnlijk en onwenselijk tafereel. Zoals in een zaak die het nieuws haalde, waarbij een dementerende man eerst een kommetje appelmoes met slaapmiddel te eten had gekregen, waarna hij zonder tegen te stribbelen zijn dodelijke injectie had geïncasseerd.

Het probleem is volgens Vink dat ethische toetsingscommissies niet kijken naar de vraag of de dood 'goed' was, maar enkel of hij 'correct' was, in termen van procedures, wet- en regelgeving. "De goede dood zou altijd in het centrum van de aandacht moeten staan", zegt Vink. "Zeker als het om een zelfgezochte dood gaat."

Een goede dood

Maar wat ís een goede dood? Daar is natuurlijk, geeft Vink direct toe, geen eenduidig antwoord op te geven. Wel heeft hij in de loop der tijd een lijst van tien criteria ontwikkeld die volgens hem als handvat kan dienen. Is er sprake van een heldere en bewuste afweging? Staat de wil van de stervende, de hoofdpersoon, centraal? Wordt dit einde door die hoofdpersoon als waardig gezien? Is er een gesprek met de naaste betrokkenen geweest?

Vink vindt dat de hoofdpersoon het beslissingsrecht over zijn eigen leven zou moeten hebben, maar de filosoof blijft herhalen dat die hoofdpersoon zich ook steeds moet realiseren wat zijn keuzes betekenen voor degenen om hem heen. "Je leven raakt in de loop der jaren innig verstrikt met andere levens. Als jij besluit je leven te beëindigen, beëindig je ook dat wat jij bent in de levens van anderen, vaak degenen van wie je houdt en die van jou houden."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Stervensconsulent en filosoof Ton Vink. Beeld Lisette Boxel000

Na de pauze is het tijd voor vragen, die schriftelijk verzameld zijn tijdens de koffie. Een meneer op de eerste rij brengt in dat hij het een eye-opener vindt om naast het zelfbeschikkingsrecht ook het sociale aspect zwaar mee te wegen. "Dit hoort bij de verantwoordelijkheden die je als mens bent aangegaan," zegt hij.

Maar veel andere toehoorders zijn sceptischer. Een vrouw die achterin zit: "Dus de goede dood is volgens u de dood waarmee iedereen instemt, van de dokter tot de kinderen en de familie. Een consensus-dood."

"Ik zeg alleen dat het gesprek en het proces essentieel zijn om een dood goed te kunnen noemen", zegt Vink.

"Een zelfmoord kan dus nooit een goede dood zijn?"

Vink: "Ik kan niet genoeg benadrukken dat het hier om een waarden-discussie gaat. Mijn stellingen zijn eigenlijk vragen. Maar een zelfmoord - alleen al uit dat woord spreekt een mate van nood - is inderdaad zelden een goede dood, alleen al omdat hij vaak gepleegd wordt uit een impuls en diepe wonden slaat bij de nabestaanden."

Een oude man staat op, een papiertje in zijn hand. "Mag ik even aan uw filosofische oogkleppen trekken?", vraagt hij. "De kinderen maken zich zorgen over pappa die begint te dementeren. Maar pappa maakt zich zorgen over de toekomst van de kinderen. In wat voor wereld laat hij hen achter? Over twintig jaar is de cybermens een feit. Dan zijn alle dilemma's waar u over praat totaal niet meer op deze manier te bespreken."

Vink: "Neemt u me niet kwalijk, ik beperk me inderdaad tot de mensen zoals we die nu kennen. Dat is al ingewikkeld genoeg."

Waar, wanneer en wat

Bestaat sinds: Begin 2002

Locatie: Schimmelpenninck Huys

Wanneer: Elke twee weken op dinsdag

Aantal: 25 deelnemers

Thema van vandaag: De goede dood

Gemiddelde leeftijd: 55

Meest gedronken drankje: Koffie en wijn

Lees ook het verhaal over het filosofisch café van Dries Boele in Amsterdam, en de zelfreflectie in Wormerveer

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden