In Frankrijk zijn straten de plooien in het weefsel van de stad

Taalvragen van lezers:

689 "Opa", vroeg mijn kleindochter, "waar komt de uitdrukking 'iemand vierkant uitlachen' vandaan? Kun je ook iemand rond uitlachen?"

Het verschil met ronduit ('zonder omwegen' ) is soms gering: je kunt iemand zowel vierkant als ronduit de waarheid zeggen. Dit figuurlijke gebruik van vierkant kan beïnvloed zijn door de vroegere toepassing van het bijvoeglijk naamwoord in de zin van 'volkomen, echt', zoals in een vierkanten sondaer (17de eeuw). Ook het Franse carrément kan ertoe hebben bijgedragen (carré betekent 'vierkant', carrément o.a. 'zonder omhaal', 'gladweg').

690 Dat 'straat' en de Duitse en Engelse woorden ervoor teruggaan op het Latijnse 'strata', ligt voor de hand, maar hoe komt het Frans aan 'rue' en het Spaans aan 'calle'?

Calle komt van het Latijnse callis (o.a. 'ruw stenen pad, bergpad'). Voor rue heeft het Latijnse ruga ('rimpel, plooi in de huid of in een kleed') model gestaan. Uit het idee van 'rimpel, plooi' is de betekenis 'min of meer rechtlijnige doorgang te midden van het stedelijke weefsel' ontstaan, schrijft een Franse etymoloog; "de straten zijn de rimpels / plooien van de stad".

691 Waarom is 'vioolspelen' één woord en 'klarinet spelen' niet?

Omdat vioolspelen vaker als combinatie voorkomt dan klarinet spelen, volgens de leidraad bij het Groene Boekje (het Witte accepteert ook viool spelen). Hetzelfde argument geldt voor rodekool versus groene kool, theedrinken versus bier drinken enz. Hoe het verschil in frequentie precies is vastgesteld, vermeldt de leidraad niet.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden