In El Ejido slapen de Marokkanen onder het plastic van de kassen

De Spaanse tomaten uit El Ejido komen wat later deze week. Er wordt even niet geplukt. De vrachtwagens staan leeg. De meeste immigranten die voor hongerlonen het werk doen in de plastic kassen zijn gevlucht. Drie dagen van xenofobie en blind geweld hebben dit zuidoostelijke deel van het Iberisch schiereiland - in Nederlandse tuinbouwkringen bekend als het Spaanse Westland - verbijsterd achter gelaten.

,,Ze kwamen met volle wagens en ineens hoorden we ze schreeuwen: kom op met die pistolen. Velen van hen droegen honkbalknuppels. Anderen hadden molotovcocktails'', aldus het relaas van een Marokkaanse gastarbeider. Iedereen in zijn straat met een Noord-Afrikaans uiterlijk, die er niet in slaagde te vluchten, werd die avond neergeknupppeld.

Daar bleef het niet bij want de actie van ultrarechts was - via internet - goed voorbereid. Krotwoningen gingen in vlammen op, auto's van immigranten werden vernield. Toegesnelde journalisten kregen te horen dat ze moesten oprotten. En de politie? Die hield elders twee groepen uit elkaar 'om te voorkomen dat er doden zouden vallen', zoals later het commentaar van de burgemeester van El Ejido was.

Drie dagen hield het geweld aan. Niet alleen in de straat van die ene immigrant maar in het hele gebied Campo de Dalias, dat bol staat van het plastic waaronder tomaten, komkommers en paprika's gedijen. De moord op een jonge vrouw door een geestelijk gestoorde Marokkaan was zaterdag genoeg om de lont in het kruitvat te steken. Een paar dagen daarvoor waren twee landbouwers vermoord, ook door immigranten. Spanje beleefde vervolgens dagen van 'nationale schande', zoals het rechtse dagblad ABC schreef.

Toen gisteren de rust wat was teruggekeerd kon de balans worden opgemaakt. Zowel op het slagveld als in de politiek. Het eerste was het makkelijkst. Ruim vijftig gewonden, slechts twaalf arrestanten, een uitgebrande recyclingfabriek voor plastic, en talloze krotwoningen in de as. ,,Twee jaar heb ik hier gewerkt. In twee minuten ben ik alles kwijt geraakt'', snikte een radeloze immigrant.

De balans opmaken in de politiek kostte wat meer moeite. Premier José Maria Aznar, die net had uitgehaald naar het ultrarechtse gedachtegoed van Jörg Haider, moest ineens naar woorden zoeken om de uitbarsting van extreem-rechts in eigen land te kunnen verklaren. ,,Wat we nu meer dan ooit nodig hebben, is de consensus die we in het parlement hebben verloren'', riep de socialistische verkiezingskandidaat Joaquin Almunia, doelend op de vreemdelingenwet die onlangs door de regering met moeite door het parlement was geloodst.

Maar noch centrum-rechts, noch de socialisten toen ze regeringsverantwoordelijkheid hadden, hebben zich de laatste tien jaar veel moeite getroost om de immigranten in de Spaanse samenleving te integreren. Sociale programma's ontbreken, goede taalopleidingen zijn er niet. De weinige initiatieven die worden genomen, hebben een lokaal karakter.

De tegenstellingen in El Ejido sluimeren al lang. De kassen zijn er de laatste tien jaar als paddestoelen uit de grond geschoten. En daarmee de krotten. Op 24 000 hectare tuinbouwland is werk voor 100 000 mensen die een jaarproductie genereren van 3,7 miljard gulden. Met 45 000 inwoners en 17 000 tuinbouwbedrijven is El Ejido de enige Spaanse stad zonder werkloosheid. Het aantal banken per hoofd van de bevolking is nergens anders groter.

Het smerige werk mogen de immigranten doen. Naar schatting 30 000 van hen - de meesten afkomstig uit Marokko, maar ook honderden Senegalezen - leven in en rondom El Ejido. Van hen heeft 40 procent geen papieren. Illegalen dus. De meer sociale werkgever zorgt voor afgekeurde huizen zonder water en licht. Andere arbeiders moeten onder het plastic slapen of een hut van karton bouwen. Het scheelt wel in de huur want met een dagloontje van 33 gulden is er maar heel weinig keus.

Gisteren was het de dag van rust en goede bedoelingen. Van alles is beloofd, een traditie in Spanje na een exces. Maar de vragen die het geweld heeft opgeroepen, zijn nog lang niet beantwoord.

Waarom is er geen nationaal integratiebeleid voor immigranten? Waarom greep de politie zo laat in? Hoe is het mogelijk dat ultra-rechts na soortgelijk tumult vorig jaar in Catalonië opnieuw zo snel en zo goed georganiseerd heeft kunnen optreden? En wellicht de belangrijkste vraag: vinden Haiders ideeën ook aftrek in Spanje?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden