In Egypte staat een celstraf op het beledigen van de Nijl

De Egyptische zangeres Sherine Abdel-Wahab zat zes maanden vast voor het beledigen van de Nijl. Ze mag nu niet meer optreden in eigen land vanwege haar kritiek op de censuur in Egypte. Beeld AP

Kunstenaars ontsnappen niet aan de repressie door president Sisi. Tal van acteurs, dichters en buikdanseressen zitten vast.

Elke woensdag vertrekt Mona om zes uur ’s ochtend van huis, zodat ze uiterlijk om acht uur in een lange rij in de Tora-gevangenis in Cairo staat. Na wat veiligheidscontroles – gegraai in tassen en bakjes voedsel die moeders voor hun ondervoede kinderen meenemen – staan de bezoekers om twaalf uur in een kamer zonder stoelen. Dan komen de gevangenen binnen en ziet Mona haar zoon, Rami Sidky. Per week mag zij hem drie kwartier spreken.

Die woensdagen denkt Vivienne Matthies-Boon, docent Midden-Oostenstudies aan de UvA, veel aan Mona en Rami. Ze voert campagne voor haar Egyptische oud-master-student, die bijna een jaar geleden werd gearresteerd vanwege een beledigend lied over president Abdel Fatah al-Sisi . Dat nummer, ‘balaha’, is gemaakt door Rami Essam, waar Rami Sidky vroeger mee in een band zat. Maar toen Essam het nummer uitbracht, was Sidky al lang uit de band. Hij zou het zelfs niet eens zijn met het nummer.

“Het raakt mij, zeker omdat ik ook zelf moeder ben”, vertelt Mat­thies-Boon. “Je zoon daar opgesloten te zien, dat hij er slecht aan toe is, suïcidaal is. Om zo je kind daar achter te moeten laten, dat zou ik geen enkele moeder toewensen.”

Maar veel moeders in Egypte maken hetzelfde mee. Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zijn onder Sisi meer dan 60.000 Egyptenaren opgepakt om politieke redenen. De kunsten lijden ook onder de toenemende censuur. Drie weken geleden nog werd de beroemde schrijver Alaa al-Aswany aangeklaagd voor het beledigen van de president met zijn laatste boek.

Ook voor het beledigen van Egypte, het verspreiden van vals nieuws, of onzedelijkheid worden kunstenaars opgepakt. Buikdanseressen, acteurs en dichters zijn opgepakt en cabaretier Shady Abu Zeid zit al bijna een jaar vast om zijn satire. Vorig jaar werd zangeres Sherine Abdel-Wahab veroordeeld tot zes maanden cel voor het beledigen van de Nijl. Toen ze vorige maand optrad in Bahrein zei ze: “Hier kan ik zeggen wat ik wil. In Egypte wordt iedereen die praat opgesloten.” Sindsdien mag ze niet meer optreden in Egypte.

De advocaat van Rami Sidky, Zyad Al-Aliemy, weet wat zijn cliënt doormaakt. Als voormalig activist is hij vier keer in de gevangenis beland. “Je slaapt er slecht”, vertelt hij over de volle cellen. “De helft van de gevangenen slaapt ’s nachts, de andere helft overdag, want er is niet genoeg ruimte.” Dat Rami zijn familie één keer per week kan zien is een meevaller. Veel gevangenen zien hun familie jaren niet.

Rami kan zijn advocaat alleen spreken in de rechtszaal, vanuit een metalen kooi. Die probeert tijdens hoorzittingen aan te tonen dat Rami niet tegen president Sisi is. Als bewijs wijst hij op een optreden van hem tijdens een campagnebijeenkomst voor de herverkiezing van Sisi. Zijn familie lijkt ook geen vijand van het regime: de vader van Rami is een gepensioneerde diplomaat en volgens de advocaat steunden ze de president.

Angstklimaat

Ondertussen maakt het parlement wijzigingen in de grondwet gereed, waardoor Sisi tot 2034 aan de macht kan blijven. Voor het begin van de ramadan in mei zou daarover in een referendum gestemd gaan worden. Maar mensenrechtenorganisaties wijzen erop dat zulke verkiezingen in Egypte verlopen in een angstklimaat, gevoed door de vele arrestaties.

“Als ik zie hoe Europese landen Sisi behandelen als een gekozen president… ik lach daarom”, zegt Ahmed Said, een gevluchte activist. Nadat hij een jaar vastzat voor zijn activisme, woont hij sinds 2016 in Berlijn en voert daar met andere Egyptische activisten campagne. Said zegt dat de oppositie in Egypte weinig kan veranderen onder het autoritaire bewind. Zijn hoop is dat het Westen meer druk op Egypte kan zetten.

Met campagnes voor bekende gevangenen zoals Rami willen activisten aandacht vragen voor de mensenrechten in Egypte. Maar het gebrek aan steun is frustrerend. “Westerse overheden steunen Egypte, omdat Sisi illegale migratie en terrorisme aan zegt te pakken”, vertelt Said. “Een Duitse parlementariër vertelde mij laatst dat de mensenrechtensituatie de positie van Europa tegenover Egypte niet zal veranderen.”

Zoontje

Activisten hopen dat de Duitse overheid zich nu toch met de zaak van Rami Sidky zal bemoeien, omdat hij een zoon in Duitsland heeft gekregen terwijl hij in de gevangenis zit. “Ik ontmoet zijn zoontje nu eerder dan Rami”, zucht Matthies-Boon over de telefoon vanuit Berlijn.

Op de UvA merkt ze dat er veel steun is voor de campagne voor Rami. De master-groepen zijn klein en intensief en Rami was een vriendelijk gezicht in de klas. “Hij was heel nieuwsgierig naar wat anderen zeiden”, vertelt Matthies-Boon. “Dat iemand die zo open was naar de wereld en anderen nu in een klein hok vastzit is heel zwaar.”

Het gebrek aan aandacht in Europa voor de mensenrechten in Egypte frustreert haar. “Vroeger was er het cliché van de ver-van-mijn-bed-show”, zegt ze. “Maar dat is de wereld niet meer, alles is nu dichterbij.”

De volledige gegevens van Mona zijn bij de hoofdredactie bekend.

Lees ook:

Rijdende treinwrakken drijven Egyptenaren tot wanhoop

Terwijl Egypte een futuristische nieuwe hoofdstad in de woestijn plant, kraakt de bestaande infrastructuur in al haar voegen, met vele doden tot gevolg.

De vraag bij de Arabisch-Europese top in Egypte is: wie heeft wie het meeste nodig?

Voor het eerst komen Arabische Liga en Europese Unie bij elkaar. Het thema? Migratie. De vraag is: wie heeft wie het meeste nodig?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden