In een magneetziekenhuis wil iedereen wel werken

Geld is allesbepalend in de zorg. Raakt het op, dan knijpen veel directies hun personeel nóg een beetje af. Fout! Een instelling die haar personeel koestert, heeft de gemotiveerde verpleegkundigen rijendik voor de deur staan, levert betere zorg en verdient meer.

Het moet een droom zijn voor iedere ziekenhuisdirecteur: een ziekenhuis te besturen dat zo goed is dat iedere verpleegkundige er wil werken. Dat ze zich in rijen van vier bij personeelszaken melden. Nooit meer adverteren, nooit meer een nacht wakker liggen met de vraag: hoe stop ik morgen weer de gaten in de dienstroosters?

Bestaan zulke ziekenhuizen? Ja, die bestaan. In de Verenigde Staten. Magnet hospitals heten ze: ziekenhuizen die als een magneet verpleegkundigen aantrekken. De Nederlandse patiënten- en consumentenfederatie (NPCF) en de Vereniging Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V & VN) zijn wild enthousiast en willen het concept van de magneetziekenhuizen ook in Nederland introduceren.

Het begon in Amerika in de jaren tachtig. Er was een groot tekort aan verplegend personeel, maar niet in alle ziekenhuizen. Er waren er die geen enkele moeite hadden aan personeel te komen, waar het verloop vrijwel nihil was en waar bijna geen vacatures openstonden.

„Er is geen tekort aan verpleegkundigen, maar aan ziekenhuizen waar ze willen werken”, heette het destijds. Wat was het geheim? Wat onderscheidde die succesziekenhuizen van de rest? De American Academy of Nursing (de Amerikaanse organisatie van verpleegkundigen) ging op onderzoek uit en ontdekte veertien onderscheidende factoren, de zogeheten magneetkrachten. Samengevat kwamen die erop neer dat de verpleegkundigen in die ziekenhuizen een grote autonomie hadden bij de uitoefening van hun vak, dat er flink werd geïnvesteerd in hun opleiding en scholing en dat ze ook in de leiding van het ziekenhuis waren vertegenwoordigd. De arbeidstevredenheid was hoog.

De Amerikaanse organisatie van verpleegkundigen richtte een aparte organisatie op om excellente verpleegkundige zorg te promoten. Ziekenhuizen die als magneetziekenhuis erkend willen worden, kunnen er terecht voor ondersteuning om dat doel te bereiken. Als basis voor erkenning gelden de veertien magneetkrachten.

Inmiddels zijn er in de VS 287 erkende magneetziekenhuizen, iets meer dan vijf procent van het totaal. Van de tien beste ziekenhuizen in de Verenigde Staten zijn er zeven als magneetziekenhuis erkend.

Het magneetconcept is ook interessant voor Nederland. Rob van der Peet, senior beleidsadviseur van de V & VN: „Hoewel we betrekkelijk weinig ruchtbaarheid hebben gegeven aan ons streven – behalve in een paar vakbladen – melden ziekenhuizen zich nu al bij ons aan: hoeveel geld moeten we vrij maken voor de accreditatie? Geen wonder. Nederland stevent af op een enorm arbeidsmarktprobleem in de zorg. In ziekenhuizen valt het nu nog mee, maar vooral in verpleeghuizen is het al zover. Zorginstellingen is er daarom veel aan gelegen om een naam op te bouwen in goed werkgeverschap. Investeer in je personeel, dat is het hele idee waar het in het magneetconcept om draait. Zorg dat je verpleegkundigen hun vak kunnen uitoefenen zonder te worden gehinderd door allerlei bureaucratische beslommeringen. Geef ze zelfstandigheid. Laat ze zelfs hun eigen dienstroosters maken. Zo komt een heleboel energie die nu onbenut blijft, vrij voor de echte zorg.”

Het is een bekend verhaal waarmee de managers van nu zijn grootgebracht: human resource management heet dat, maak het beste los in je mensen. Van der Peet: „Het is aan de ene kant verbazingwekkend dat de huidige managers in de zorginstellingen er helemaal niet naar handelen. Zeker in verpleeghuizen is sprake van achterstallig onderhoud in de zorg voor het personeel. Aan de andere kant is het wel verklaarbaar. Het gaat om geld, geld en nog eens geld. En niet om de zorg. Kwaliteit staat echt niet bovenaan. Zorginstellingen die moeten concurreren met hun buren zoeken het vooral in bezuinigingen. Het personeel wordt afgeknepen en gaat om die reden op de loop. Het is een lot dat ook de ziekenhuizen staat te wachten, als er niets gebeurt”, meent Van der Peet.

Met een Nederlandse delegatie maakte Van der Peet onlangs een studiereis naar de Verenigde Staten. Een dezer dagen bespreken de V & VN en de NPCF de resultaten met ambtenaren van het ministerie van volksgezondheid.

Die ambtenaren zien ze al aankomen met hun pleidooi voor mee investeringen in de verpleegkundige zorg. Maar Van der Peet meent: „Als zorginstellingen beweren dat het magneetconcept te duur is, vergissen ze zich. In de Verenigde Staten is ons keer op keer verzekerd dat het uiteindelijk goedkoper is. Als een verpleegkundige uit onvrede z’n baan opzegt, ben je bijna een jaarsalaris verder voordat je een opvolger hebt gevonden en die hebt ingewerkt. Dat duurt zo’n negen maanden. In de VS is berekend dat verloop een ziekenhuis 48.000 tot 64.000 dollar per verpleegkundige kost. Dat geld kun je beter investeren in je personeel dan in dure uitzendkrachten om de gaten in je personeelsbezetting op te vullen.”

Een belangrijk onderdeel van het magneetconcept is dat het management open oor heeft voor de zorgen van verpleegkundigen.

Van der Peet: „Deze week nog werd ik gebeld door een verpleegkundige. Die vindt dat patiënten op haar afdeling vanwege personeelsgebrek niet meer veilig zijn. Dat is een ernstige klacht, die zij tegenover het management in haar ziekenhuis heeft verwoord. Maar er is niets mee gedaan. Verpleegkundigen horen een plaats te hebben tot in de top. Zo was het vroeger ook, maar helaas is in de jaren tachtig de verpleegkundig directeur weggesaneerd. De grootste beroepsgroep binnen ziekenhuizen is niet meer vertegenwoordigd in het management. Geen wonder dat verpleegkundigen de sluitpost van de begroting zijn geworden en dat niet alleen in financiële zin.”

Dat heeft ernstige consequenties. Uit diverse onderzoeken blijkt dat het aantal verpleegkundigen en hun opleidingsniveau bepalend zijn voor de patiëntveiligheid en de kwaliteit van de zorg. In de magnet hospitals is voor scholing en opleiding niet voor niets 2500 tot 3000 dollar per verpleegkundige per jaar beschikbaar.

Uitgaande van vier patiënten per verpleegkundige, daalt de patiëntveiligheid direct wanneer het aantal patiënten per verpleegkundige stijgt naar zes. Dat leidt onmiddellijk tot meer complicaties: meer urineweginfecties, meer longontstekingen, meer maagdarmbloedingen, meer shocks. De sterfte stijgt met veertien procent. Is de verhouding acht op een dan neemt de sterfte zelfs toe tot 31 procent, laten onderzoeken zien.

Van der Peet: „Helaas is onbekend wat het ideale aantal patiënten per verpleegkundige is. In z’n algemeenheid is daar geen norm voor te geven. Het hangt immers af van het soort patiënten en de mate waarin ze ziek zijn. Maar het is gek dat daar weinig oog voor is. Als er in een vliegtuig maar één stewardess ontbreekt, wordt er niet gevlogen. In de zorg gaan we gewoon door, ook al is er te weinig personeel.”

In de VS waren magneetziekenhuizen tot voor kort sterk gericht op het oplossen van een arbeidsmarktprobleem. Dat hun werkwijze ook sterk ten goede kwam aan de kwaliteit van de zorg, stond als een paal boven water, maar was niet direct het doel.

Sinds kort is daar verandering in gekomen. Het gebruik van kwaliteitsindicatoren is inmiddels integraal onderdeel van het magneetconcept.

Van der Peet: „Die indicatoren worden gebruikt om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. In een ziekenhuis in de VS zag ik daarvan een mooi voorbeeld. Op een prikbord op de gang wordt met staafdiagrammen bijgehouden hoe een afdeling van maand tot maand presteert: hoeveel lidwonden, het aantal infecties etcetera. Zichtbaar voor iedereen, voor het personeel, voor de patiënten en ook voor alle bezoekers. Die transparantie, daar moeten we in ons land ook naar toe.”

Bij dit verhaal horen vier interviews met mensen die weinig zichtbaar zijn, maar essentieel voor de kwaliteit van de zorg in het ziekenhuis. Ze werken allen in het Zuwe Hofpoort Ziekenhuis in Woerden. De interviews vindt u hier.

(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden