In Duitsland scoren de Groenen zelfs in het oosten

Ludwig Hartmann, parlementslid voor de Duitse groenen, spreekt de pers toe. Beeld Matthias Balk/dpa

De Duitse groenen (Bündnis 90/Die Grünen) boeren goed: nog nooit had de linkse ecologiepartij zoveel leden als nu, blijkt uit cijfers die de partij naar buiten brengt. Vorig jaar sloot een recordaantal nieuwe leden zich aan, ook in de oostelijke deelstaten van Duitsland. Dat is verrassend, want in die gebieden heeft de partij het traditioneel juist moeilijk.

“We worden jonger, vrouwelijker en Oost-Duitser”, zegt Groenen-directeur Michael Kellner in het dagblad Die Welt. Ruim 10.000 leden traden in 2018 toe, het totale aantal ligt op 75.000. Vooral in het oosten is een sterke ledengroei: 19 procent, met nog hogere uitschieters in Brandenburg en Saksen.

Kellner schrijft de recordtoeloop bij de Groenen toe aan de opmars van het rechtspopulisme. Anti-immigratiepartij Alternative für Deutsch­­land (AfD) is vooral in het oosten sterk, soms zelfs de grootste partij. “Het verschijnen van AfD en Pegida heeft de mensen wakker geschud”, legt Kellner uit. 

Polarisering

De groei van de Groenen toont de polarisering in de Duitse politiek, analyseert ook politicoloog Deniz Anan van de technische universiteit van München. De twee volkspartijen CDU en SPD hebben het moeilijk, de flanken groeien. De AfD en de Groenen vormen ‘ideologische tegenpolen’. Veel van de nieuwe Groenen-leden komen uit de middenpartijen, zegt Anan, net als bij de AfD.

De Groenen vonden in de deelstaten van de voormalige DDR nooit zo goed aansluiting, zegt Anan, ook al gingen ze in 1993 samen met de oostelijke partij Bündnis 90, die uit de burgerrechtbeweging stamde.

“Er was soms tot 20 procent werkloosheid en als je dan over klimaat begint – het kwam niet aan. Nu gaat het beter, de werkloosheid is lager. Het is het makkelijker om over ecologie te spreken.”

Het is nog afwachten of de Groenen in het oosten echt voet aan de grond krijgen. “Nog steeds hebben Groenen het daar zeer moeilijk”, weet Anan. “In Saksen hebben ze 1700 leden. Weliswaar waren dat er in 2017 nog maar 850, maar het is nog steeds niks op een bevolking van 4 miljoen.” Bovendien: in het oosten zijn kiezers extreem veranderlijk. “Er is weinig binding met partijen.”

Wat de Groenen helpt is dat klimaatverandering en verduurzaming onderwerpen zijn die steeds meer leven, meent Anan – precies de thema’s waarmee de Groenen zich al sinds hun oprichting eind jaren zeventig profileren. “Het klimaat, de omschakeling naar duurzame stroom, dieselauto’s: er wordt in Duitsland de laatste tijd fel over gedebatteerd.”

Wat de Groenen in deze debatten meezit: ze hebben landelijk al sinds 2005 niet meer meegeregeerd en hoeven dus ook geen impopulair beleid of compromissen met rechts te verdedigen. Iets wat de SPD wel moet doen. De partij zit in het tweede opeenvolgende kabinet met Merkel en dat doet haar weinig goed. In de landelijke peilingen hebben de Groenen de sociaal-democraten al bijna ingehaald.

Gematigd

De Groenen zijn bovendien op sommige vlakken naar het midden opgeschoven. De nieuwe voorzitters, Robert Habeck en Annalena Baerbock, komen beiden uit de gematigde vleugel. Anan: “Habeck gebruikte in Beieren bewust het woord Heimat, toch een beetje vloeken in eigen kerk.” Habeck en Baerbock zijn ‘Realo’s’, zoals ze vroeger in de partij heetten. Daartegenover stonden dan de ‘Fundi’s’, de rechtlijnigen.

De Realo’s hebben het sinds een jaar of tien steeds meer voor het zeggen, zegt Anan. De partij regeert in Hamburg samen met christen-democraten en leverde in Baden-Württemberg een gematigde minister-president, Winfried Kretschmann. Die toont een soort Groenen-nieuwe stijl: “Hij is burgerlijk, links-liberaal, niet progressief over drugs, en in het asielbeleid wil hij restrictieve maatregelen.”

Of de Groenen een nieuwe ‘volkspartij’ worden, is nog de vraag. Anan: “Volkspartijen spreken mensen uit alle lagen van de bevolking aan. Dat doen de de Groenen niet. Zij trekken hoog opgeleiden en mensen met hoge inkomens, vooral in de grote steden.” Dat laatste verandert wel. Dat bleek bij de verkiezingen in Beieren in oktober, waar de partij ook op het platteland verrassend goed scoorde.

Lees ook: 

Duitse veiligheidsdienst onderzoekt of standpunten AfD tegen de Grondwet indruisen

De derde grootste partij van Duitsland komt in het vizier van de veiligheidsdienst. Grondiger dan tot dusverre gaat de dienst onderzoeken of AfD-ers standpunten uitdragen die tegen de Grondwet indruisen.

Hoe Duitsland langzaam maar zeker Merkel-moe werd

Ze heeft haar hoogtijdagen achter zich – Energiewende, open grenzen, Europees crisismanager tijdens Griekse crisis en Eurocrisis – en vaart nu op routine verder, is de indruk bij velen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden