In Duitsland is het zwartepieten over succes AfD gestart

Bondskanselier Merkel zet haar asielbeleid onveranderd voort

De enorme winst voor anti-immigratiepartij AfD op 'Super-Sonntag' heeft er gisteren hard ingeslagen in Duitsland. Bondskanselier Angela Merkel sprak van een 'zwarte dag' voor haar CDU. 'Pijnlijk' werd het verlies van de SPD door de sociaal-democraten genoemd. Een 'nachtmerrie die waarheid is geworden', kopte de grootste krant van het land Bild over het succes van de rechts-populisten die in deelstaat Saksen-Anhalt met 24 procent het parlement binnenstormden. Het zwartepieten over wie de AfD zo sterk heeft gemaakt, is in coalitie en media begonnen.

Terwijl kranten de opkomst van de AfD als partij voor de kleine man vooral aan coalitiepartners CDU en SPD wijten - zij zouden binnenlandse problemen te veel hebben verwaarloosd - wijst Horst Seehofer van Merkels zusterpartij CSU de bondskanselier als schuldige aan. De Zuid-Duitser pleit al maanden voor een strenger asielbeleid. Het 'desastreuze verkiezingsresultaat van de CDU' (de partij eindigde in Rijnland-Palts en CDU-deelstaat Baden-Württemberg als tweede partij en zag in totaal 278.000 kiezers naar de AfD overlopen) is volgens Seehofer volledig aan Merkels royale asielpolitiek te wijten. "Het heeft überhaupt geen zin daar omheen te draaien." Hij eist een drastische verandering.

Maar de bondskanselier zal haar asielbeleid onveranderd voortzetten, gaf ze gisterochtend aan. De vluchtelingencrisis is volgens Merkel in de ogen van de kiezer nog niet definitief opgelost. 'Dat maakt mensen onzeker' en heeft tot winst voor de AfD geleid. Van een 'existentieel probleem voor de CDU' is volgens haar echter geen sprake. Ze verwacht dat haar partij weer kan groeien als de resultaten van haar politiek zichtbaarder worden.

Aan de asielpolitiek mag dan misschien niet veel wijzigen op korte termijn, toch verandert de AfD-overwinning Duitsland wel degelijk, zegt politicoloog Gero Neugebauer. "Er is al langer een verschuiving naar rechts gaande, maar de AfD heeft die versneld." Nu rechts-populisten in drie deelstaten met dubbele cijfers in het parlement zitten, zal er volgens de Berlijnse hoogleraar meer over 'rechtse onderwerpen' worden gepraat, zoals de islam en grensbescherming.

Het succes van de rechts-populisten leidt volgens Neugebauer ook tot een gedifferentieerder partijensysteem. Waar tot voor kort grote coalities tussen CDU en SPD mogelijk waren, zullen er in de drie deelstaten nu waarschijnlijk drie-partijen-coalities ontstaan.

"Partijen zullen nadrukkelijker moeten aangeven wat hun grenzen zijn. Standpunten van de middenpartijen vloeien nog te vaak in elkaar over." Dat zal de regeerbaarheid van de deelstaten niet bevorderen, is de vrees.

Of de AfD ook op langere termijn breder invloed zal hebben, is volgens Neugebauer lastiger te zeggen. "De partij mobiliseert nu kiezers met twee thema's: asielpolitiek en Europapolitiek. Als de asielonrust wegvalt, is het maar de vraag of ze aantrekkelijk blijven." Bovendien moet er binnen de partij overeenstemming zijn over belangrijke thema's. Die is er nu niet. "Op alles behalve asiel en Europa is de partij diffuus."

In de Bondsraad zal de partij in ieder geval nog geen plek veroveren. Geen van de grote partijen wil in Saksen-Anhalt, Rijnland-Palts of Baden-Württemberg met de rechts-populisten regeren. Alleen leden van deelstaatregeringen kunnen een gewilde plek krijgen in de Berlijnse vertegenwoordiging van alle zestien deelstaten, die invloed heeft op landelijke wetgeving. Bovendien wil de partij zelf langdurig oppositie voeren, zo zei bestuurslid Alexander Gauland gisteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden