In dit huis heb ik geleefd

Laatste deel van Italiaanse 'vrouwen-trilogie' geeft oud-lerares het woord

Marco Lodoli (1956) geeft Italiaans op een middelbare school in een buitenwijk van Rome en is journalist voor La Repubblica. Voor zijn romandebuut uit 1986 'Diario di un millennio che fugge' (Dagboek van een wegvluchtend millennium) ontving hij de prestigieuze Premio Mondello. Daarna publiceerde hij een gestage reeks veelal korte romans en verhalenbundels.

'Wolk' is een klein juweeltje van Lodoli's elegante vertelkunst, het derde deel van de trilogie 'Le promesse' (De beloftes, 2008-2013) rondom drie indrukwekkende vrouwelijke personages. Na de non Amaranta en het dienstmeisje Italia is het in 'Wolk' de beurt aan Maria Salviati, een gepensioneerde lerares natuur- en scheikunde die de zeventig ruim is gepasseerd. Haar poëtische en melancholische levensrelaas begint als een strijd tegen de vergetelheid. Voor het eerst zegt ze hardop wat zich al jaren voortdurend in haar hoofd afspeelde.

De aanleiding voor haar verhaal is een leegstaand en al enigszins vervallen familiehuis in de prachtige Castelli Romani, een groep heuvelstadjes ten zuidoosten van Rome. Het riante huis staat al jaren te koop maar er was tot nu toe amper belangstelling. Gabriele, een galante jonge makelaar, wil nu samen met Maria een nieuwe poging wagen. Hij vindt het fijn en leerzaam om naar verhalen te luisteren over de huizen die hij probeert te verkopen. Zo haalt hij Maria over om hem te vertellen over dit huis waar ze als kind met haar ouders de zomers doorbracht en waar ze later woonde met haar eigen gezin. Na aarzelende en ontwijkende reacties stemt de gereserveerde Maria toch in met Gabriele's verzoek. Ochtenden lang zitten ze op een houten bankje voor het huis totdat nieuwe kijkers arriveren. Ondertussen vertelt Maria het feuilleton van haar leven.

De eerste afleveringen van haar relaas worden overheerst door de speelsheid van de onbezorgde dromer Augusto op wie Maria als jonge vrouw smoorverliefd werd. Augusto is een goochelaar en vrijbuiter die rechtstreeks uit een film van Fellini lijkt te zijn gestapt. Hij past totaal niet bij Maria's keurige familie en haar eigen brave persoonlijkheid. Toch wil ze niets liever dan haar leven met deze man delen. Augusto, zijn artiestennaam is 'Wolk', maakt Maria gelukkig met zijn 'kinderlijke onbekommerdheid', 'zijn vreugde tot elke prijs, tegen alle zwaarte in'. De komst van hun zoon Pietro maakt hun prille geluk volmaakt.

Zo nu en dan ziet Maria wel in dat deze lieve wereldvreemde man nooit een duurzame pijler onder hun gezin kan zijn. Op dat soort momenten lijkt haar geluk vluchtig 'als strovuur dat opvlamt tussen de stenen'. En soms had ze haar leven misschien liever anders gezien, met zo'n praktische echtgenoot "die de cv-ketel repareert als die kapot is, die de rekeningen betaalt, die zegt je hoeft je nooit zorgen te maken schat, dat doe ik wel, laat het maar aan mij over, en die me 's nachts als het buiten onweert stevig vasthoudt." Augusto is al die dingen niet, en na verloop van tijd verdwijnt hij ook steeds vaker, soms wel dagen lang, omdat hij niet zonder zijn vrijheid kan.

Het geheugen is een centraal thema in deze roman. Maria's geheugen brokkelt af en ze is doodsbenauwd om uiteindelijk alles kwijt te raken. "Ik moet mijn leven herhalen met de woorden die me resten, alsof het een uit het hoofd geleerd gedichtje is." Dat vergeten brengt de auteur subtiel in verband met het 'verdeelde' collectieve geheugen van het naoorlogse Italië, waarin veel traumatische gebeurtenissen nooit een waardige duiding of afronding kregen. De recente Italiaanse geschiedenis hangt aan elkaar van verontrustende verhalen met open eindes en vrijwel altijd een bittere nasmaak.

Na de jaren van onbezorgd geluk stuiten we ook in Maria's verhaal op zo'n bittere kern. Zoals in talloze andere Italiaanse familiegeschiedenissen - denk ook aan de onvergetelijke film 'La meglio gioventù' (2003) - wordt ook in 'Wolk' de nostalgie overschaduwd door een ideologische aanvaring met de geschiedenis. In 'Wolk' begint het met een omgekeerd puberteitsconflict: de wereldvreemde en onvolwassen vader Augusto botst met zijn serieuze en strijdvaardige zoon die niet tegen onrecht kan.

Het boek besluit met een geheim dat Maria voor het eerst hardop vertelt. En dat een nieuw begin inluidt: haar huis kan nu worden verkocht.

Marco Lodoli: Wolk. Uit het Italiaans vert. door Patty Krone & Yond Boeke. Serena Libri; 154 blz. euro 17,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden