In Denemarken leidt vooral combinatie van werk en tweeverdienersgezin tot stress

Nederland gaat gebukt onder werkdruk. Zestig procent van de werknemers klaagt erover, eenderde van de arbeidsongeschikten heeft psychische klachten. Niet alleen Nederland, maar ook Denemarken buigt zich over de stress. Leuke projecten moesten wegens geldgebrek worden gestaakt. Vandaag aflevering zeven in een serie: “Korter werken helpt niet”.

KOPENHAGEN - Heel Denemarken lag begin dit jaar wekenlang 'plat' door een massale staking. Belangrijkste eis van de stakers: meer vrije tijd. In Scandinavië werken zowel vrouwen als mannen fulltime, waardoor werknemers vaak niet genoeg tijd aan hun gezin kunnen besteden, wat dikwijls stress oplevert.

Scandinavië loopt al sinds jaar en dag voorop met de emancipatie van vrouwen. Ook in Nederland werken steeds meer vrouwen door nadat ze kinderen hebben gekregen, maar dit is vaak in deeltijd. Denemarken heeft juist ondervonden dat er ook negatieve kanten zitten aan de hoge participatiegraad van vrouwen. “Als mensen niet het gevoel hebben dat ze genoeg tijd kunnen besteden aan hun gezin, dan raken ze gestrest”, zegt Karin Petersen van het Vrouwelijke Werknemersverbond (KAD), dat vooral ongeschoolde vrouwen in de schoonmaakbranche en levensmiddelenindustrie organiseert.

Door de hoge kosten in levensonderhoud is het voor een Deens gezin vaak noodzakelijk om twee inkomens te hebben. Ook is de kinderopvang veel beter georganiseerd dan in Nederland, waardoor vrouwen gemakkelijker een volledige baan kunnen nemen. In de leeftijdsgroep 25-34 jaar werkt meer dan 90 procent van de Deense vrouwen fulltime. Gevolg is dat baby's soms al na zes maanden hele dagen naar de kinderopvang gaan.

Eind 1997 organiseerde de vakbond in een voorstad van Kopenhagen een vier maanden durend proefproject met de titel 'Tijd voor een beter leven'. Tien vrouwelijke werknemers van het verpakkingsbedrijf Union-Pak hoefden slechts dertig uur te werken, terwijl ze ook nog een aantal extra vrije dagen op mochten nemen om aan hun gezin te besteden. “Ik voelde me minder gestresst en gebruikte mijn extra tijd om uit te rusten en om meer bij mijn dochter Josefine te zijn”, zegt Soveig Henriksen, een van de deelneemsters.

Iedereen was blij met het project, maar het wordt niet voortgezet. “Het bedrijf kan het niet betalen”, zegt Union-Pak-chef Kurt Pedersen. De deelneemsters kregen tijdens de proef hun normale loon van circa 30 gulden bruto per uur en dit werd betaald door de overheid en de vakbond. “Maar we waren wel erg tevreden omdat onze werkneemsters zich beter voelden”, zegt Pedersen. Sinds kort heeft het bedrijf een extra 'zorgdag' ingevoerd voor alle 60 werkneemsters. In ruil wordt er langer gewerkt in drukke tijden.

De Deense premier Rasmussen pleitte onlangs voor meer vrije tijd voor werknemers met kinderen, maar dat is eenvoudiger gezegd dan gedaan. “Veel van de inpaksters zouden graag minder willen werken”, weet vakbondslid Anja Carstensen, die ook bij Union-Pak werkt. “Het probleem is dat de meeste mensen zich niet kunnen veroorloven om financieel in te leveren.” Dit is ook de hoofdreden waarom de meeste Deense vakbonden deeltijdwerken tot nu toe ontmoedigen. Volgens de cao van Union-Pak is het zelfs verboden.

Natuurlijk hebben niet alleen Deense vrouwen last van stress op het werk. Op het in Noord-Jutland gelegen bedrijf Dansk Eternit wordt dakbedekking gemaakt en is een mannenbolwerk. “Dit is een oud bedrijf waar de afstand tussen de leiding en de werknemers traditioneel groot is”, vertelt Knud Johansen van de personeelsafdeling. “Er werd regelmatig gestaakt, wat betekent dat er veel ontevredenheid heerst onder de werknemers.” De bedrijfsleiding was ontevreden met de gespannen situatie omdat het in een tijd van toenemende krapte op de arbeidsmarkt steeds moeilijker wordt om gekwalificeerd personeel te vinden. Lastpakken kunnen niet meer zomaar op straat gezet worden. “Het was voor het bedrijf van levensbelang dat er iets veranderde”, zegt Johansen. In 1990 stelde het bedrijf al voor om iets aan de situatie te doen, maar dat werd door de werknemers afgewezen omdat het een voorstel was van de baas en dus in de ogen van het personeel van de vijand.

Twee jaar geleden stelde de vakbond voor om iets aan de situatie te doen. “De samenleving verandert en het wordt voor werknemers ook steeds belangrijker om zich persoonlijk te ontwikkelen”, zegt vakbondsafgevaardigde Niels Kyndi. “Veel mensen doen hier eenzijdig werk waar ze ontevreden mee zijn. Dit levert een gestreste situatie op.”

Om de communicatie tussen de werknemers en de chefs binnen het bedrijf te verbeteren is in 1997 een project gestart dat bestaat uit regelmatige functioneringsgesprekken. Veertig van de in totaal 550 werknemers kregen een cursus van een week waarbij werd gesproken over de dingen waar ze ontevreden over waren en hoe dat opgelost zou kunnen worden. Het uiteindelijke doel was om elke werknemer een keer per jaar met zijn directe chef over het werk te laten spreken. Ook de chefs kregen ter voorbereiding een cursus.

Tijdens de gesprekken, die soms uren kunnen duren, vertellen de werknemers wat ze dwars zit en de chefs wat ze van hun personeel verwachten. Vervolgens maken ze samen een plan om bijvoorbeeld binnen het bedrijf te rouleren en zo afwisselender werk te krijgen. Ook wordt extra scholing geregeld, als dat nodig is.

“Natuurlijk kan niet iedereen tevreden worden gesteld”, zegt Kyndi. “Toch hebben veel van mijn collega's het idee dat er meer naar hun geluisterd wordt en dat heeft de sfeer op de fabriek aanzienlijk verbeterd. Toch heb ik niet de illusie dat de bedrijfscultuur snel zal veranderen.” Personeelschef ohansen beaamt dit. “Dit proces komt eigenlijk nooit ten einde. Het gaat om een mentaliteitsverandering van zowel werknemers als management.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden