In de zendro loopt men van kinhin naar zazen

Mediteren om een stap dichter bij de wereldvrede te komen. Dat wil de zenleraar Rients Ranzen Ritskes tijdens de meditatieweek in Vogelenzang. De deelnemers zijn in de eerste plaats van plan zichzelf te vinden. Om dit te bereiken staan zeven dagen in absolute stilte tot hun beschikking.

De mens moet een doel in zijn leven hebben, vindt de 42-jarige zenleraar Ritskes. Hij kiest voor de wereldvrede, die rond 2020 moet aanbreken. Hierop attendeerde de inmiddels overleden Duitse zenleraar Hugo Enomiya-Lassalle hem twintig jaar geleden.

,,Je moet doelen niet te laag stellen, want dan heb je ze gehaald en moet je nieuwe doelen stellen. Dat leidt tot doelloosheid en daardoor ontstaan veel depressies. Wereldvrede leek me wel een behoorlijk hoog doel, dus heb ik een kleinere kans op depressies,'' zegt de van oorsprong Friese leraar. ,,Je hebt hier tijdens een meditatieweek jongens zitten die het allemaal gemaakt hebben. Toch vragen ze zich af of dit het allemaal wel is. Ze onderzoeken wie ze zijn en wat ze willen. Ik probeer hen richting de wereldvrede te praten. Door meditatie krijgt de mens meer vrede met zichzelf en de omgeving. Dat komt de wereldvrede weer ten goede. Het is als een sneeuwbaleffect.''

De 36 cursisten vertoeven inmiddels drie dagen in het meditatiecentrum De Tiltenberg in Vogelenzang. Door de alsmaar voortdurende stilte worden de deelnemers op zichzelf teruggeworpen, vertelt Ritskes. ,,Het komt wel eens voor dat iemand uitvalt. Het stil zitten is zwaar en je komt jezelf harder tegen in een groep die ook op zoek is naar zichzelf,'' aldus de zenleraar.

Terwijl de cursisten om tien uur in de kantine in diep gepeins verzonken van de dampende thee nippen, doet Meindert van den Heuvel, coördinator van de zenprogramma's, de zenhoudingen voor. Hij buigt zijn benen zonder enige moeite in een lotushouding. De leek die nog geen elastische benen heeft, kan met een kussentje onder de billen op zijn knieën gaan mediteren. Beide houdingen leveren echter na nauwelijks tien minuten mediteren onverhoopt spierpijn op. ,,Lukt dit ook niet, dan hebben we ook nog bankjes waar je op kunt zitten.''

Tijdens het mediteren tellen de cursisten geconcentreerd elke ademhaling. Gedachten drijven voorbij als wolken aan de hemel. ,,Je leert meningen en oordelen los te weken. Je wordt je bewust hoe je aan vooroordelen vast zit en daardoor word je iets transparanter,'' vertelt Van den Heuvel. De groep heeft zich inmiddels in de zendro verzameld, de meditatieruimte van de Tiltenberg. Op de grond liggen kussentjes, matjes en bankjes. De cursisten zijn bezig met kinhin; vijf minuten lopend mediteren. Een zenleraar slaat plotseling twee houten blokken tegen elkaar aan. De betovering is verbroken, tijd voor het zazen (zittend mediteren).

Na een diepe buiging richting elkaar en een minuscuul boedhabeeldje dat onder een christusbeeld staat, slaat de zenmeester enkele keren op een bel. Als de laatste trillingen wegebben klinkt alleen nog het getik van de polshorloges van de cursisten. Na een kwartier klinkt er nog geen enkele verveelde zucht. Pas na een half uur doodse stilte, slaat de zenleraar weer op zijn bel. Wat worden cursisten hier nu rijker op? ,,Een gevoel van helderheid, saamhorigheid,'' vertelt Ritskes. ,,Ze leren op een nieuwe manier naar dingen te kijken.''

Volgens Ritskes sta je door meditatie open voor andere visies. Dat is voor hem de reden dat hij zichzelf niet als boeddhist ziet. De zenleraar wil namelijk af van de religieuze verzuiling. ,,Voor mij is het een belediging als iemand mij boeddhist of christen noemt. Ik probeer universeel te geloven.'' In zijn twee meditatiecentra in Utrecht en in Odense (Denemarken) is geen enkel boeddhabeeld te vinden. De cursisten komen dan ook uit verschillende stromingen. Van katholiek tot protestant. ,,In een van mijn groepen zitten twee dominees. Door meditatie zullen ze alleen betere dominees worden. Al denk ik wel dat hun beleving van religie verandert en verdiept.''

Voordat Ritskes in 1986 naar een zenklooster in Japan vertrok, was hij studieadviseur aan de Universiteit van Utrecht. In het klooster kreeg hij de extra naam Ranzen, wat 'Nederlandse zen' betekent. Ritskes geeft behalve meditatieweken ook cursussen 'zen en management' bij bedrijven zoals IBM en KPMG. Zijn agenda is voor een half jaar volgeboekt. ,,Ik heb het gevoel dat mensen het dualisme beu zijn. Zo van 'wij zijn heilig en de rest niet'. Dat is ook de oorzaak van stress en oorlog.''

De volgende sessie is inmiddels begonnen. De cursisten zitten weer op de grond. Niemand schijnt last te hebben van gepijnigde spieren door de lotushouding. Met een vage glimlach op het gezicht staren ze naar het tapijt en tellen ze hun ademhaling. Ze hebben nog vier dagen te gaan. Vooralsnog lijkt het er niet op dat iemand in plaats van de ademhaling krampachtig de dagen telt die hij nog mediterend door moet brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden