eiercrisis

In de wacht om van de gifmest af te komen

De energiecentrale BMC. Beeld arie kievit

Een nieuwe domper voor kippenboeren: er is een wachtlijst voor het afvoeren van vervuilde mest naar energiecentrale BMC. Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de eiercrisis.

Op de publieke tribune van de Tweede Kamer zal het vanochtend druk worden. De Kamer is vervroegd teruggekomen van zomerreces om te debatteren over de crisis in de Nederlandse pluimveesector. Er zijn veel vragen: hoe kon het gebeuren dat het verboden biocide fipronil ingezet werd bij de bestrijding van bloedluis bij legkippen? Hoeveel gevaar liepen consumenten toen zij mogelijk besmette eieren aten? Is er voldoende toezicht gehouden op de middelen die in kippenstallen gebruikt worden? Had voorkomen kunnen worden dat er meer dan anderhalf miljoen kippen zijn gedood omdat zij besmet waren met fipronil? Is wat we eten eigenlijk wel veilig? Die vragen zijn er niet alleen bij Kamerleden, maar ook bij boeren. Hun belangenorganisaties hebben hen opgeroepen vandaag naar Den Haag te komen, zodat de eiercrisis een gezicht krijgt.

Vanwege de besmetting met fipronil zijn nog 149 kippenboerderijen door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit geblokkeerd. Dat betekent dat zij pas weer eieren mogen leveren als het bedrijf aantoonbaar schoon is. Een minderheid van deze boeren kiest voor de radicale oplossing om de kippen te laten vergassen. De meerderheid probeert eerst of de kippen het middel op natuurlijke wijze weer kwijtraken. In beide gevallen is er een complicatie: het verboden middel zit ook in de mest van de kippen. Voor die vervuilde mest is maar één bestemming, zo heeft het ministerie van economische zaken bepaald: het moet worden verbrand bij BMC, de biomassacentrale in Moerdijk. Die had niet gerekend op zo’n onverwachte piek in de aanvoer van mest en trapt op de rem. Boeren blijven nu langer met besmette mest op hun bedrijf zitten.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld arie kievit

BMC is het enige bedrijf in Nederland dat kippenmest verbrandt (bij een temperatuur van duizend graden) en omzet in elektriciteit. De centrale, die in 2008 werd geopend door toenmalig minister van landbouw Gerda Verburg, draait 7 dagen per week, 24 uur per dag. Op normale dagen worden bij de centrale ongeveer 60 vrachtwagens met mest gelost. Per dag verwerkt BMC 1250 ton kippenmest en wekt daarmee elektriciteit op voor ongeveer 70.000 huishoudens. De as van de pluimveemest bevat veel mineralen en wordt verkocht als meststof.

Milieuorganisaties hebben bezwaren tegen de energiecentrale, omdat die zichzelf profileert als groen, maar bestaat bij de gratie van intensieve veehouderij. BMC zelf schermt met wetenschappelijk onderzoek dat zou aantonen dat verbranden de duurzaamste manier is om kippenmest te verwerken.

In totaal gaat een derde van alle Nederlandse kippenmest de verbrandingsoven in. Die mest komt van zeshonderd boeren die zijn aangesloten bij de coöperatie die een van de aandeelhouders van de centrale is, samen met energiebedrijf Delta en boerenbelangenorganisatie ZLTO.

Maximaal 200 ton gifmest

Met de kippenboeren uit de coöperatie heeft BMC een contract: hun mest wordt hoe dan ook verwerkt, óók nu daar fipronil in zit. Maar de meerderheid van de boeren die het middel tegen bloedluis heeft gebruikt, is geen lid van de coöperatie. Aan deze boeren brengt BMC een hoger tarief in rekening. Dat vinden sommige boeren oneerlijk: iedere pluimveehouder heeft immers evenveel (of weinig) schuld aan de fipronilbesmetting en de levering aan BMC is door de overheid verplicht. Waarom moet de een dan meer betalen dan de ander? Omdat de centrale ‘een gebaar van goede wil’ maakt, zei algemeen directeur Kees de Regt vorige week. BMC had ook nee kunnen zeggen toen het ministerie vroeg of de vervuilde mest daar verbrand kon worden.

De eerste vrachtwagens met ‘gifmest’ arriveerden vorige week maandag in Moerdijk. In een week tijd verwerkte BMC 2500 ton mest afkomstig van geblokkeerde kippenboerderijen. Maar, zo maakte de directie bekend, het aanbod is te groot. De contractuele verplichtingen met de boerencoöperatie komen in het gedrang als er te veel fipronilmest verwerkt moet worden. Sinds twee dagen neemt BMC nog maximaal 200 ton gifmest per dag aan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld ANP Arie Kievit

Voor boeren betekent het dat zij hun mest langer op het bedrijf moeten houden, wat weer kosten met zich meebrengt. De vakbond van pluimveehouders roept haar leden op om de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit aansprakelijk te stellen voor de geleden schade.

Of de NVWA of het ministerie van economische zaken waar het onder valt die aansprakelijkheid aanvaardt, is maar zeer de vraag. Staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken en minister Edith Schippers van Volksgezondheid schreven eerder aan de Tweede Kamer: ‘Het gebruik van Dega-16 als middel ter bestrijding van bloedluis is verboden’. Boeren wijzen er weer op dat de merknaam Dega-16 op geen enkele lijst van verboden middelen staat en dat Chickfriend - het bedrijf dat stallen ontsmette met het middel - beweerde dat het bestond uit natuurlijke ingrediënten als eucalyptus, menthol en etherische oliën. Dat stond ook op het etiket en om die reden maakten zelfs biologische boeren van de diensten van Chickfriend gebruik.

Intussen blijft het fipronil-schandaal zich uitbreiden in het buitenland. Meerdere supermarktketens in België, waaronder Delhaize en Lidl, weren sinds deze week koekjes van producent Lotus Bakeries. Het bedrijf vermoedt dat er fipronil inzit en heeft opdracht gegeven diverse soorten uit de schappen te halen. De Belgische voedselwaakhond FAVV had daar overigens niet om gevraagd, en of het luizenbestrijdingsmiddel daadwerkelijk in de producten zit, moet nog blijken uit testen. Afgelopen weekend werd bekend dat in Frankrijk op beperkte schaal wafeltjes van Lotus Bakeries uit schappen werden gehaald. Het Franse ministerie van landbouw had die op een lijst gezet van producten met sporen van fipronil. Ook in Italië zijn deze week besmette eieren aangetroffen.

De eiercrisis leidde tot diplomatieke ruzie tussen Nederland en België. Chickfriend zou zijn luizenbestrijdingsmiddel hebben gekocht van een Belgisch bedrijf. Toen de Belgische toezichthouder FAVV lucht kreeg van met fipronil besmette eieren, lichtte het de Nederlandse evenknie NVWA niet in via de daarvoor bedoelde systemen, stelt Nederland. De inspecteur stuurde een informeel mailtje naar zijn Nederlandse collega.

Een week zwartepieten

De Belgen houden vol dat ze wel degelijk formeel melding hebben gemaakt en naar behoren hebben gehandeld. “Ik denk dat er de afgelopen tijd te veel over en weer is gezegd”, zei staatssecretaris van Dam na een week zwartepieten. Het Nederlandse kabinet wil België geen verwijten meer maken over het optreden van de Belgische diensten in het fipronilschandaal. Van Dam, die als staatssecretaris bezig is aan zijn laatste dagen voordat hij aan een baan bij de omroep begint, wil zelfs niet aandringen op een verzekering van Belgische zijde dat zorgen over de voedselveiligheid voortaan op de juiste manier worden gemeld. “Ik hecht vooral aan onze goede samenwerking”, zei hij.

In Moerdijk blijven de mestwagens af en aan rijden. Maar die bevatten dus vooral ‘schone’ poep. In de woorden van BMC-directeur De Regt: “We verwerken die fipronilmest wel, alleen duurt het wat langer dan gehoopt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden