In de VS heeft de atheïst het altijd gedaan

De Seattle Pride in 2009. ©Wikimedia Commons Beeld
De Seattle Pride in 2009. ©Wikimedia Commons

Stel, een automobilist schampt op een parkeerplaats uw auto en laat geen briefje achter. Wie verdenkt u het eerst: de moslim, christen, atheïst of verkrachter? Voor een Amerikaan is er geen twijfel mogelijk: De atheïst.

De vraag en het antwoord zijn niet fictief maar komen uit een onderzoek van Will Gervais van de University of British Columbia. Hij vroeg zich af waarom slechts 45 procent van de Amerikanen ooit zou overwegen op een atheïstische presidentskandidaat te stemmen en waarom ouders absoluut geen atheïst als schoonzoon- of dochter willen. Het komt allemaal neer op een kwestie van vertrouwen, zo luidt zijn conclusie in Scientific American.

Wie gelooft in God, weet dat een hemelse macht over zijn schouder meekijkt, beoordeelt en veroordeelt. Voor Amerikanen is er geen betere reden dan die dreigende toorn om het liegen en bedreigen maar achterwege te laten, zo blijkt uit de onderzoeksgegevens van Gervais. De proefpersonen van de onderzoeker kregen ook beelden te zien van een politiecommissaris waarna het vertrouwen in atheïsten steeg. Oftewel: De strenge, toezichthoudende blik hoeft niet per se van boven te komen. Overigens zijn het niet alleen gelovige Amerikanen die zo redenen, ook niet-gelovigen denken dat alleen onder (goddelijk) toezicht de moraal zegeviert.

Dat veel Amerikanen atheïsten als immoreel, zondig en boosaardig beschouwen, was eerder al de conclusie van onafhankelijk onderzoeker Gregory Paul en hoogleraar sociologie Phil Zuckerman. In The Washington Post wijzen de auteurs beschuldigend naar conservatieve christenen die stellen dat gebrek aan goddelijk geloof schadelijk is voor de samenleving. Persoonlijkheden als tv- en radiopresentator Glenn Beck, politiek commentator Bill O'Reilly, de symbolische leider van de Tea Party Sarah Palin en de huidige kandidaat bij de Republikeinse voorverkiezingen Newt Gingrich maken ongelovigen verdacht en reduceren hen tot tweederangs burgers, vinden Paul en Zuckerman.

Fred Edwords van de American Humanist Association neemt zelfs het woord discriminatie in de mond. "Amerikanen vinden het nog altijd acceptabel om atheïsten te discrimineren op manieren die voor andere groepen als buiten de grenzen van het toelaatbare worden beschouwd," stelde hij onlangs nog. Herb Silverman van de Secular Coalition of America (SCA) liet The Guardian enkele maanden geleden weten dat 27 leden van het Amerikaanse congres in het geheim niet-geloven.

Ongelovigen in de Verenigde Staten zoeken steun bij elkaar in atheïstische groeperingen en organisaties. Deze organisaties worden door sommigen gezien als een surrogaat voor de kerk. De voorzitter van de atheïsten in Stockton in Californië zegt dat volgens "een van de meest recente peilingen atheïsten de meest gehate minderheid in Amerika zijn." Jezelf als atheïst bekend maken vergelijkt hij met homoseksuelen die uit de kast komen.

Waarom worden atheïsten in het ene land wel geaccepteerd en in het andere gewantrouwd, vraagt Scientific American zich af. De sterke rol van de staat zou hierin een rol kunnen spelen. "In veel Scandinavische landen, waaronder Noorwegen en Zweden, heeft het aantal mensen dat gelooft in God een historische dieptepunt bereikt", constateert de wetenschapssite. "Dat kan iets te maken hebben met de manier waarop deze landen een overheid hebben gecreëerd die al haar inwoners een hoge mate van sociale zekerheid biedt."

Canadese onderzoekers die eerder al aantoonden dat politieke onzekerheid het geloof in een god bevordert, lijken deze conclusie te ondersteunen. Al moet wel de kanttekening worden geplaatst dat er groot verschil bestaat tussen de religieuze tolerantie in bijvoorbeeld een stad als New York en Moab in Utah.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden