In de voetsporen van Ivan Lendl

reportage | Tennis was een belangrijke uitlaatklep voor Tsjechoslowaken in zware tijden

OSTRAVA - Tussen de flats in pasteltinten staat één zwart gebouw. Cement brokkelt van de muren af. De wanden zijn beklad met wit krijt. Op één van de groene balkonnetjes hangt een vergeten kledingstuk. Als er een vrouw naar buiten komt met een dikke rode winterjas aan, kijkt ze wat verdwaasd naar de nieuwsgierige bezoeker. Op de vraag of dit soms het huis is waar Ivan Lendl in zijn jonge jaren heeft gewoond, antwoordt ze iets in het Tsjechisch terwijl ze haar hoofd schudt. Ze spreekt geen Engels. "Lendl, tennis?" Dan krullen haar mondhoeken op. Trots wijst ze met haar vinger naar een appartement boven haar. Daarna maakt ze dat ze weg komt. Ze heeft haast, in de vrieskou van zes graden onder nul.

Aan de overkant laat Eva Dabolkowa haar jack russel uit. Of ze Lendl kent? "Natuurlijk", roept ze uit. "Hij zat op dezelfde school als ik."

Lendl heeft veel betekend voor de Tsjechische industriestad Ostrava met zo'n 300.000 inwoners, vertelt ze. Door zijn succes wilden kinderen in de stad ook tenniskampioen worden. Maar 'Ivan de verschrikkelijke', zoals zijn bijnaam luidt, was niet bij iedereen geliefd. Zijn stoïcijnse manier van tennissen sloeg niet aan bij het publiek. Bovendien zette zijn verhuizing in 1981 naar de VS kwaad bloed bij sommige landgenoten, vertelt Dabolkowa. Haar oude leraar grapte wel eens dat zelfs hij problemen had met Lendl, omdat hij zijn huiswerk nooit maakte. Het talent stond altijd op de baan.

Iedere dag liep de jonge sportfanaat van zijn huis naar de tennisschool een kilometer verderop. Met twee getalenteerde tennissers als ouders kon hij niet anders. Zijn moeder, ooit de nummer twee van Tsjechië, leerde hem al vroeg een ijzeren discipline aan.

Tennissen was in de jeugd van Lendl een uitvlucht voor het communisme in het voormalige Tsjechoslowakije, vertelt cartoonist en schrijver Martin Simek. Zelf vluchtte Simek tijdens de Praagse lente in 1968 naar Nederland. Omdat hij te weinig talent had om door te breken, werd hij tenniscoach.

Toen de communisten in 1948 de macht grepen, werden veel intellectuelen gestraft met simpel werk. "Veel filosofen, doktoren en andere academici mochten hun beroep niet meer uitvoeren", zegt Simek. "Ze kregen voor straf saaie baantjes in de fabriek, als pompbediende of nachtbewaker. Als ze 's avonds thuiskwamen, waren ze lichamelijk uitgeput. Geestelijk hadden ze nog wel energie over." Die energie stopten ze in het coachen van jonge talenten op de club. Het werd een uitlaatklep in zware tijden en leverde technisch zeer geschoolde spelers op zoals Lendl bij de mannen en bij de vrouwen Martina Navratilova. Toen tegenstanders van het regime vluchtten naar Europa of Amerika, werden de kneepjes van het vak ook elders verspreid, zegt Simek. "Kijk bijvoorbeeld naar Stanislas Wawrinka uit Zwitserland. Hij heeft ook wortels in Tsjechoslowakije." Ook Ostrava's eigen kampioen heeft laten zien dat hij over speciale coacheigenschappen beschikt. Onder Lendl (53) won de Brit Andy Murray olympisch goud, zijn eerste grandslamtitel op de US Open en Wimbledon.

Het resultaat van de florerende tenniscultuur werd in 1980 voor het eerst duidelijk zichtbaar in de Davis Cup toen Tsjechoslowakije de titel pakte. Het was het eerste communistische land dat een overwinning vierde sinds het begin van de landencompetitie in 1900. Toen Tsjechië en Slowakije in 1993 splitsten, mocht Tsjechië in de wereldgroep blijven, waarin de zestien beste landen ter wereld tegen elkaar strijden. Slowakije begon weer van voor af aan.

Destijds zorgden Lendl en Jan Kodes voor de titel, nu zijn Tomas Berdych en Radek Stepanek de mannen die de kar trekken. Dit duo was in 2012 grotendeels verantwoordelijk voor het binnenhalen van de zege. Vorig jaar prolongeerde Tsjechië de titel.

Dit weekend speelt Nederland in Ostrava in de eerste ronde van de wereldgroep tegen de regerend kampioen. Tegelijkertijd oefenen jonge talenten in het oude buurtje van Lendl druk door. Ze willen allemaal in zijn voetsporen treden. Tussen de met graffiti bespoten flats staat nog steeds het oude tennispark waar Lendl ooit begon. Op de buitenbanen ligt sneeuw. Bij de ingang van het badminton-, squash- en tenniscentrum is geen enkele foto te vinden van de achtvoudig grandslamwinnaar uit Ostrava. Maar de stad is wel trots op hem, verzekert tenniscoach Stavros Wawrzos. "In het kantoortje boven hangen wel foto's." De trainer moet snel door, er wachten weer jonge talenten op hem. Of hij de nieuwe Lendl in huis heeft? Er volgt een geheimzinnige glimlach. "Wie weet."

Tsjechië-Nederland: Haase bijt het spits af
Robin Haase mag vandaag in de eerste ronde van de Davis Cup tegen Tsjechië beginnen tegen Radek Stepanek. Na die partij komt Igor Sijsling in actie tegen Tomas Berdych, de kopman van de Tsjechen die deze maand op de Australian Open nog de halve finale haalde. In het dubbelspel morgen strijden Jean-Julien Rojer en Thiemo de Bakker in principe samen tegen Lukas Rosol en Jiri Vesely. De samenstelling van de koppels kan nog worden gewijzigd. Nederland speelt voor het eerst sinds 2009 weer in de wereldgroep. Davis Cupcaptain Jan Siemerink ziet Tsjechië, winnaar van het landentoernooi in 2012 en 2013, als een mooie tegenstander. "Het is een mooie kans om te laten zien wat we in huis hebben. We moeten beide wedstrijden goed spelen, maar de spelers zijn er klaar voor."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden