Opinie

In de Verenigde Staten gaat het om rol van overheid

Eén ding hebben de Amerikaanse verkiezingen in ieder geval duidelijk gemaakt: van de nieuwe president wordt verwacht dat hij de VS en de met dit land samenhangende American dream zo ongeveer zal heruitvinden.

En met dat ik dit schrijf, hoop ik dat Barack Obama dat zal zijn, onder meer vanwege zijn vermoedelijk zoveel grotere vermogen om de samenleving te binden dan John McCain.

Met dit standpunt bevind ik me in het gezelschap van veruit de meeste Nederlanders, inclusief het deel dat met McCain traditionele waarden, een patriottische levenshouding en een bescheiden rol van de overheid hoog in het vaandel heeft staan. Kennelijk verwacht men van dit Amerikaanse republikeinisme weinig heil voor Nederland, of Europa. En misschien is het ook wel zo dat het republikeinisme in de VS zo ongelooflijk ’rechts’ is, dat zelfs de VVD, zelfs Rita Verdonk en zelfs de Wilders-aanhang een voorkeur hebben voor de Democraat Obama. Wilders zelf zou overigens hebben gestemd op McCain.

Toch blijft het verbazingwekkend dat Nederlanders zulke uitgesproken opvattingen hebben over Amerikaanse presidentskandidaten. Over de vraag wie er het beste premier van Nederland kan worden, is men terughoudender. Een lijsttrekker hier die zegt voor goud te gaan, krijgt alleen bijval als hij een redelijke kans maakt (Kok, Bos, Lubbers, Balkenende) en loopt anders een aanzienlijk risico verdacht te worden van grootheidswaan (Brinkman, Fortuyn, Verdonk). En in ieder geval zullen de meeste media zich verre houden van het uitspreken van een voorkeur, laat staan dat men een stemadvies geeft, zoals The New York Times, of Washington Post dat in de VS wel doen en het ook in Engeland niet ongebruikelijk is dat kranten zich in het heetst van de strijd uitspreken.

Nederland is een veelstromen land, een land waarin partijen vaak moeizaam in staat zijn een regering te vormen. In zo’n democratie lijkt het minder wenselijk je voor de een of de ander uit te spreken. Voor de media komt daar nog bij dat ze zich eind jaren zestig hebben ontworsteld aan het verzuilde tijdperk. Aan een tijd dus waarin Bruins Slot, zowel de ARP aanvoerde en hoofdredacteur was van deze krant. Zoals de aanvoerder van de machtige KVP, Romme, tegelijk ook staatkundig hoofdredacteur was van de Volkskrant. Liberaal getinte bladen zeggen zich altijd verre te hebben gehouden van deze verwevenheid. Maar ook de Telegraaf, Nieuwe Rotterdamsche Courant, Het Algemeen Handelsblad en het Vaderland hadden in die tijd informele lunchbijeenkomsten met het hoofdbestuur van de VVD.

Dit nooit weer was de gedachte. En wat mij betreft terecht. Nederlandse kranten koesteren hun onafhankelijkheid en die lijkt moeilijk te verenigen met het uitbrengen van een stemadvies. Tenminste in het soort democratie zoals wij dat kennen. Dat neemt niet weg dat Nederlandse verkiezingecampagnes mede daardoor heel wat minder spectaculair zijn. Ook dat kun je winst noemen: meer inhoud en minder wedstrijd en mannetjesmakerij. Daar staat tegenover dat vaak het gevoel ontbreekt dat er wezenlijke zaken op het spel staan. Zozeer zelfs dat kiezers vaak hun toevlucht zoeken tot de flanken.

Dat gevoel van urgentie was in de VS wel volop aanwezig. Kijken we dwars door het spektakel heen, inclusief de vraag of een zwarte president kan worden, dan draaide het vooral om de rol van de overheid. Mag die zich in deze tijden van crisis sterker maken, of niet en hoe verhoudt zich die rol tot de American dream dat burgers hun eigen belangen moeten kunnen najagen? Met Obama in de rol van een sterkere overheid en McCain die denkt te kunnen bewijzen dat het ook zonder kan. En een winnaar die Amerika in zijn geest opnieuw zal moeten uitvinden. Spannender verkiezingen zijn nauwelijks denkbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden