IN DE STERREN

Astrologie is nog altijd in. Talloze bladen publiceren horoscopen. Nancy Reagan liet de agenda van haar man - de president van de Verenigde Staten - door de sterren bepalen. En anderen durven de straat niet op voordat zij hun horoscoop hebben bekeken.

In mijn jeugd had je in Amsterdam twee advertentiebladen, De Echo en het Wierings Weekblad. Beide hadden een horoscoop. Een tijd lang las ik die. Daarbij viel me al snel op dat ze alletwee iets anders voorspelden. En na enige tijd kwam ik er achter dat de meer precieze voorspellingen, zoals "u ontmoet een zus-of-zo persoon" nooit uitkwamen.

Het niettemin blijvende succes van de astrologie heeft een merkwaardige geschiedenis. Astrologie hebben we geimporteerd uit het MiddenOosten. De geestelijke vader van de Westeuropese astrologie is de astronoom Aboe Masjar, die in 848 in Bagdad een inleiding op dit onderwerp schreef. Daarin legde hij verband tussen de stand van de planeten en de grote gebeurtenissen in de wereldgeschiedenis.

De Golfoorlog zal men in zijn voorspellingen tevergeefs zoeken, maar hij berekende wel dat de islam - waarvan hij overigens een trouw aanhanger was - 693 jaar zou duren, wat de ayatollah's van vandaag tot een vergissing zou maken. Aboe Masjars werk werd in de twaalfde eeuw voor Europese lezers toegankelijk gemaakt door Latijnse vertalingen. Het zette de toon voor het denken van een aantal invloedrijke intellectuelen in de eeuwen daarna. Daartoe behoorden diverse zeer gerespecteerde leden van de katholieke kerk zoals Albertus Magnus en Pierre d'Ailly.

Ook de geestelijke vader van het wetenschappelijk vooruitgangsoptimisme Roger Bacon ontpopte zich als een aanhanger van Aboe Masjar. Uit het 'gegeven' dat er zes planeten waren leidde hij af dat er zes grote godsdiensten moeten zijn. Hij verdedigde Aboe Masjars voorspelling dat de islam 693 jaar zou meegaan met een verwijzing naar het getal van het Beest in de Apocalyps. Dat is weliswaar geen 693, maar dat vormde voor hem geen probleem: tenslotte doet de Bijbel voortdurend aan aftreksommen. Ook wees hij de paus er op dat de Tataren die Europa bedreigden veel baat hadden bij astrologie. Als de kerk hen wilde verslaan, moest zij een soort astrologische wapenwedloop beginnen, aldus Bacon.

Niet alle middeleeuwse intellectuelen waren vrienden van de astrologie. Nicolaas van Oresme en Hendrik van Hesse schreven er welsprekende geschriften tegen. De mooiste weerlegging was van de hand van de Florentijn Pico della Mirandola. Hij liet zien dat de voorspellingen van astrologen slechter uitkomen naarmate ze precieser zijn. Met vage voorspellingen willen astrologen nog wel eens gelijk krijgen, met toegespitste voorspellingen slaan ze de plank aanhoudend mis. Pico della Mirandola schreef dat vijf eeuwen geleden. Er is kennelijk niets nieuws onder de zon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden