In de spiegel een heerlijke man

In het Amsterdamse archeologiemuseum Allard Pierson is vanaf vandaag de tentoonstelling 'De verheerlijking van de man' te zien. Fotomodel Diederick van der Lee stelde de tentoonstelling samen, ter gelegenheid van de Gay Pride. De verbeelding van de man, door de ogen van de man. Maar bekijken mannen het ideaalbeeld van zichzelf anders dan vrouwen?

JORIS BELGERS

Hoe zien mannen de ideale man, wil deze tentoonstelling weten. Nog wel samengesteld door een mannelijk catwalkmodel. Allereerst: de 'tentoonstelling' is niet meer dan een korte reeks werken van hedendaagse fotokunstenaars. Daarnaast zien we een aantal tekstbordjes over mannelijkheid tussen museumobjecten zoals bustes, beelden en potscherven. Wel is het interessant om de oudheidkundige collectie vanuit deze invalshoek te bekijken.

Als deze interpretatie mannelijke bezoekers iets bijbrengt, is het dat onzekerheid over hun eigen lichaam volkomen terecht is. Veroorzaakt door mannen zelf. Al sinds de oudheid.

Wat in de uitleg van Diederick van der Lee vaak terugkomt is dat typisch mannelijke verlangen om de beste te worden. Zou dat overlevingsdrang zijn? Dat verklaart waarom de nazi's zich in hun streven naar het duizendjarige rijk lieten inspireren door atleten uit de oudheid. Niet voor niets was Arno Breker Hitlers favoriete beeldhouwer. Dat antieke ideaalbeeld hielp bij het verkopen van hun ideologie.

De beste zijn verkoopt, daarom putten ook modefotografen uit de oudheid, toont het werk van de Poolse kunstenares Maciej Toporowicz. Zij bewerkte reclameuitingen van Calvin Klein om te laten zien dat het modehuis schatplichtig is aan Breker.

Dan: die enorme dijbenen op het klassiek Griekse aardewerk, waar rode figuren tegen een zwarte achtergrond met hun opgepompte borstkassen rondrennen, speer in de hand. Ook wijst de tentoonstelling op de kenmerkend mannelijke houding van de verschillende beelden: strakke kaaklijn, heldhaftige houding. Er is aandacht voor de Egyptische god Bes, met diens ontzagwekkende geslachtsdeel. Wat is de betekenis van het lid, vraagt Van der Lee zijn bezoekers. Ze drijven het kwaad af, is het antwoord. Zo droegen Egyptenaren amuletten met vliegende piemels die tegen het kwaad beschermden.

Tja, als man vind ik dat tof. Beschermende geslachtsdelen, overwinningsdrang, borst vooruit en kin omhoog. Ik snap dat wel. Maar het boezemt ook angst in, en dat begrijpt deze man minder goed.

Want de samensteller benadrukt meermaals dat mannen sinds de oudheid het monopolie hebben op culturele uitingen. En daarmee bepalen mannen hoe mannen worden afgebeeld. Los van het manco dat de Allard Pierson-collectie ons niet kan laten zien hoe de man werd verbeeld gedurende de Middeleeuwen of Renaissance, komt er ook geen antwoord op de vraag waarom het ideale manbeeld vrijwel hetzelfde is gebleven, terwijl het vrouwelijk ideaalbeeld tussen Sophocles, Rubens en Spielberg wel degelijk is veranderd.

Op televisie zien we namelijk nog steeds breedgeschouderde iconen als Ronaldo of David Beckham op het voetbalveld of ondergoedreclames. Ondanks de opkomst van de metroman en (androgyne) catwalkmodellen, beitelt Hollywood zijn filmsterren nog altijd uit Oud-Romeins marmer. Dat terwijl mannen - wijzelf dus - daar de producenten van zijn. Waarom doen we onszelf dit aan?

Misschien is de verklaring simpel. De man maakt zichzelf graag stoerder dan hij is. Of zouden vrouwen dit soort zelfverheerlijking eigenlijk maar kinderachtig vinden?

Een man die een tentoonstelling samenstelt over de verheerlijking van de man door de man. Dat kan niet anders dan heroïsche beelden opleveren. En dat klopt. De tentoonstelling in het Allard Pierson Museum staat en hangt vol met breedgeschouderde beelden, blokjesbuiken en sterke armen. Gaat het niet om de spierkracht, dan is de man afgebeeld als denker, zoals de Griekse schrijver en politicus Sophocles. Dit is hoe de man de man graag ziet.

Niet dat ik als vrouw iets tegen die brede borstkassen of intellectuelen heb. Maar toch weet je dat een tentoonstelling over vrouwen door vrouwen er anders uit had gezien. Zelfkritischer? Of - wat menig man zal zeggen - te kritisch?

Wat samensteller van de tentoonstelling, model Diederick van der Lee, wel laat zien, is dat de hedendaagse man die verheerlijking van zijn sekse meer ter discussie durft te stellen. In de fotoserie die Van der Lee uitzocht, is hier en daar een kwetsbare man te ontdekken. Zoals de jongen die in bed ligt en op de rug is gefotografeerd. Voor een ogenblik vraag je je af of er nou een man of een vrouw tussen de lakens ligt.

Dat in tegenstelling tot de kunstobjecten uit de oudheid die Van der Lee opdook in de collectie van het Allard Pierson Museum. Het draait er om verheerlijking. Kwetsbaarder dan de man onderhevig aan zijn eigen lusten, wordt hij niet. Of dat nou richting andere mannen of vrouwen was. Zo zijn er oud-Griekse schalen met daarop homo-erotische taferelen, iets waar in die tijd heel open mee werd omgegaan.

Van der Lee, zelf lang, slank en minder breedgeschouderd dan de sculpturen uit de oudheid, wil in de tentoonstelling de vraag opwerpen welke vrijheid een man heeft om te zijn wie hij wil zijn. En hoeveel vrijheid hij als heteroseksuele man heeft een tentoonstelling samen te stellen over de verheerlijking van de man.

De vrouw speelt daarin totaal geen rol. Hier en daar komt ze voor, maar dan altijd, in tegenstelling tot de mannen, gekleed om haar kuisheid te benadrukken. Is ze sterk, zoals de amazone, dan worden haar mannelijke eigenschappen toegeschreven, met mannenkleding en al.

Zou de tentoonstelling anders zijn geweest als er op welke manier dan ook een vrouw bij betrokken was? Waarschijnlijk. Al geeft het ontbreken van de vrouwelijke touch het geheel ook wel zijn charme. Dit is de man die in de spiegel kijkt. Nou ja, in de spiegel uit het bekende sprookjesboek: spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land?

De tentoonstelling 'De verheerlijking van de man' is tot en met 21 september te zien in het Allard Pierson Museum in Amsterdam.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden