Boekrecensie

In de Ruska is Lapland op zijn mooist

Thijs Feuth. Beeld rv

Vier seizoenen lang woonde en werkte Thijs Feuth als arts in een onooglijk dorpje in Fins Lapland

Het is zomer als Thijs Feuth samen met zijn Finse vriendin Laura aankomt in Fins Lapland. De Nederlandse arts zal er negen maanden gaan werken op de gezondheidspost van Posio. "De bossen zijn groener dan ik me had voorgesteld, groener en voller. Hoe kan een streek als deze, die de helft van het jaar met sneeuw is bedekt, zich in enkele maanden tijd zo volzuigen met vocht, met leven?"

Feuth (1981) heeft oog voor de natuur en weet van elk seizoen de essentie te verwoorden in zijn boek 'Achter de rug van God. Een vreemdeling in Lapland'. "Met de roep van de kraanvogel werd de herfst ingeluid. Hier in Lapland zijn de berken de eerste bomen die verkleuren, in augustus. De andere loofbomen volgen in september. Dan gaat het ineens snel. De Finnen noemen deze fase van de herfst: Ruska, en zij weten allen dat dan Lapland op zijn mooist is."

Ook de winter fascineert, met zijn donkere dagen vol sneeuw en ijs. Het hoeft niet te verbazen dat het Sami, de taal van het nomadische volk van Lapland, honderdtachtig woorden voor sneeuw kent. Feuth geeft zich gretig over aan de vele sneeuwnuances die hij om zich heen ziet.

Doorzetter

Slechts eenmaal verwijst Feuth naar de titel: "Hier sta ik nu, uitkijkend over het desolate land, achter de rug van God." De eenzaamheid van het Hoge Noorden past bij zijn karakter. Feuth is een doorzetter die zich als duurloper op de kaart heeft gezet: hij won nationale marathonkampioenschappen. Toch kunnen de loop- en skitrainingen die in het boek zijn opgenomen slechts matig bekoren: ze halen de vaart uit het verhaal.

Telkens weer komt Feuth terug op de Finse mythologie. Die werd oorspronkelijk in de vorm van liederen doorgegeven, waarbij elke streek een eigen versie had. Maar begin negentiende eeuw begon de Finse schrijver en arts Elias Lönnrot de verhalen te verzamelen en samen te smelten. Het werd de 'Kalevala', een groot episch gedicht dat vandaag geldt als het standaardwerk van de Finse mythologie.

Dat de wereld volgens de mythe voortkomt uit eendeneieren hoeft in deze streek vol vogels niet te verbazen. Feuth is enorm gefascineerd door de zangzwaan, met zijn betoverende gezang. Het scheelde niet veel of de prachtige zwanensoort was tijdens de Tweede Wereldoorlog uitgestorven. Slechts 15 paren waren er over toen de Finse dierenarts Yrjö Kokko in een roman opriep niet langer op zangzwanen te jagen. De Finse overlevering wil overigens dat wie de zangzwaan bejaagt, een afschuwelijk lot wacht.

"Het Noorden is een streek van tegenstellingen, een gebied van extremen, van licht en donker", noteert Feuth. "De regio wordt geassocieerd met het ouderwetse Finse leven, de mens zou er nog in harmonie met de natuur leven." Maar bestaat die authenticiteit nog wel?

Ouderen

Natuurlijk, Feuth, bericht over de prachtige natuur en over de vreedzame, behulpzame dorpelingen. Maar tegelijk kent Posio, de plaats waar hij verblijft, leegloop en vergrijzing - net als de rest van Lapland. Feuth krijgt dan ook hoofdzakelijk ouderen op zijn spreekuur. Hun verhalen getuigen van het harde leven in Lapland. Een vrouw vertelt hoe ze met haar klasgenootjes de verboden route over het bevroren meer nam. Het ijs kraakte: zeven kinderen kwamen nooit meer boven.

Merkwaardig is dat sommige bejaarden zich in het ziekenhuis laten opnemen omdat ze niet meer in staat zijn om sneeuw te ruimen of hout te hakken om hun huizen zonder centrale verwarming te verwarmen. Erg idyllisch zijn de patiëntenverhalen niet. Zo is alcoholisme een heuse plaag. "In het begin dacht ik dat het behandelen van alcoholisten heel goed uitpakte. Maar de succesverhalen bleken uitzonderingen", stelt Feuth ontmoedigd vast.

'Achter de rug van God' is een fraai verslag van het leven in Lapland. Feuths natuurbeschrijvingen doen recht aan de ongerepte pracht van de streek. Ook de Finse mythologie komt mooi in beeld, net zoals de haast exotische verhalen van de dorpelingen, waarin de onbetrouwbare natuur vaak een hoofdrol speelt. Maar de oude, persoonlijke liefdesgeschiedenissen die de schrijver opdist, zijn net zo weinig relevant als de trainingsschema's in zijn boek.

Als Feuth doodleuk zijn activiteiten als 'schrijver-arts' gaat spiegelen aan die van meesterschrijvers als Louis-Ferdinand Céline of Anton Tsjechov, begint de zelfoverschatting wel ernstige proporties aan te nemen.

Thijs Feuth
Achter de rug van God. Een vreemdeling in Lapland
De Arbeiderspers; 272 blz. € 18,99
Oordeel: Irrelevante zijsprongen ontsieren fraai verslag over leven in Lapland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden