In de rooms-katholieke kerk werd in de jaren van kindermisbruik juist volop gesproken over seksualiteit

Nu de rooms-katholieke kerk in Nederland zich opmaakt voor de publicatie van het rapport van de commissie-Deetman staan de beschouwers al klaar om zowel de kerk als elkaar met de kennis van nu en die van toen te confronteren. Zo ook theoloog Pieter van Hoof, die zaterdag in deze krant op basis van een wat merkwaardig historisch exposé beweerde dat de katholieke kerk de taal ontbeert voor een open gesprek over seksualiteit. Dat is echter een miskenning van de verleden.

Juist in de periode waarover Deetman voornamelijk zal rapporteren, de jaren vijftig, zestig en zeventig, werd in katholieke kring bijzonder veel over seksualiteit gesproken. Men hoeft bijvoorbeeld maar een nummer van Dux, een katholieke periodiek voor 'allen die betrokken zijn bij de vrije jeugdvorming', uit de late jaren vijftig open te slaan om van de ene verbazing in de andere te vallen. Zeker vanaf 1955 werd hierin een open debat gevoerd over seksualiteit.

Toegegeven: ook in dit debat bleef seks voorbehouden aan echtparen. Toch werden er ten opzichte van de traditionele kerkelijke leer voorname stappen gezet. Terwijl paus Pius XI in 1930 in een encycliek nog had aangegeven dat seks slechts ten dienste stond van de voortplanting, werd in Dux steeds vaker gewezen op het belang van 'liefdevolle ontmoeting' tussen echtelieden. Een goed huwelijk, zo oordeelde de priester en theoloog Hein Ruygers al in 1953, was gebaat bij een gezond seksueel leven.

Dit debat, dat zeker niet tot dit tijdschrift beperkt bleef, had twee voorname uitkomsten. In de eerste plaats werd geboortebeperking, in 1930 door de paus nog aangeduid als 'het verkrachten van de daad der natuur', meer en meer geaccepteerd. Dit culmineerde in de befaamde rede van bisschop Willem Bekkers, die in het televisieprogramma 'Brandpunt' op 21 maart 1963 verklaarde dat gehuwden de gewenste grootte van hun gezin konden bepalen. Het al dan niet toepassen van geboortebeperking achtte hij een zaak voor het eigen geweten. En langzaam maar zeker werd ook de seksualiteit van de priester onderwerp van gesprek. In 1955 attendeerde psychiater Kees Trimbos in een lang artikel, geschreven op uitnodiging van het priestertijdschrift Nederlandse Katholieke Stemmen, op de gevaren van het celibaat voor de geestelijke gezondheid.

De Franse historica Martine Sevegrand wees erop dat het celibaat vanaf het begin van de jaren zestig onder druk kwam te staan mede vanwege het feit dat seksualiteit niet langer gezien werd als zondig, aards en slechts gericht op het krijgen van kinderen. Wellicht is een vergelijkbare redenering mogelijk met betrekking tot het seksueel misbruik. Waar rondom de 'Mannen Gods' meer en op een andere wijze over seksualiteit gesproken werd, bleven zijzelf verstoken van toegang tot dit terrein van het leven. Dat zal spanningen met zich mee gebracht hebben die in sommige gevallen geleid hebben tot ongewenst en ongepast gedrag.

Als we voorbijgaan aan het debat dat juist in die tijd over seksualiteit gevoerd werd, komen we slechts tot gemankeerde verklaringen voor het misbruik. En dat is, mede met het oog op de toekomst, onwenselijk.

Het is dan ook te hopen dat de commissie-Deetman gekozen heeft voor een historische analyse en niet voor het bijeenrapen van een aantal clichés die de katholieke kerk nu eenmaal aankleven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden