In de roofdierengalerij

Na de breuk tussen CDA en PvdA ligt het nog wel voor de hand dat er een tweede kabinet-Balkenende komt, maar in de politiek weet je zelden iets zeker. Het tweede kabinet-Den Uyl kwam er in 1977 toch niet, net zomin als tien jaar eerder het kabinet-Biesheuvel. De PvdA overspeelde haar hand, 'Mooie Barend' stelde te hoge eisen aan de ministers. Hij had iets kunnen leren van Piet de Jong, die na hem succesvol formeerde volgens de adagia 'Je kunt niet allemaal Piet Heinen krijgen' en 'Een vervelende vent moet je niet nemen'. Onze lezer aan het Lange Voorhout meldt: De tien beroemdste kabinetten die er nooit zijn gekomen:

Redactie: Hans Goslinga Maaike van Houten en Teun Lagas

1 Tweede kabinet-Den Uyl 1977. Hét voorbeeld van een mislukte formatie.

2 Kabinet-Biesheuvel 1967. 'Mooie Barend' woog de ministerskandiaten van KVP en CHU en bevond ze te licht. De Jong slaagde wel.

3 Kabinet-Van Tilburg 1956. 'Ze willen niet, ik benijd je niks', zei Lieftinck (PvdA) tegen De Gaay Fortman, zijn opvolger als informateur van de vierde rooms-rode coalitie. Ook toen al onzekerheid of de grootmachten nog met elkaar wilden. Bovendien twijfel alom of Drees, net 70, nog een keer premier moest worden. De nog jonge anti-revolutionair Fortman verdwaalde in, zoals hij het noemde, de 'roofdierengalerij'. Hij poogde een extraparlementair kabinet te vormen onder aanvoering van de socialist Van Tilburg, gouverneur in Suriname. Nog voordat deze in Nederland was gearriveerd, had de poging al schipbreuk geleden. Drees keerde terug.

4 Kabinet-Limburg 1926. De vrijzinnig-democraten, de voorlopers van D66 verenigd in de VDB, regeerden in de jaren '30 al eens met christen-democraten en liberalen. Dat had nog eerder gekund, na de Vaticaan-crisis van 1925 (het wegstemmen van het gezantschap bij de paus), die een eind maakte aan het kabinet-Colijn. In de moeizame formatie kreeg de vrijzinnig-democraat Van Limburg na twee maanden de opdracht een extraparlementair kabinet te vormen. Ondanks de woede van VDB-leider Marchant, die zijn geestverwant 'verraad aan de democratie' verweet, leek er begin 1926 eindelijk een kabinet te zijn. De nieuwe ministersploeg kwam bijeen in Villa Candida aan de Scheveningseweg in Den Haag. Toen bleken protestanten en katholieken het toch niet eens over het gezantschap. Kort daarna trad er een zakenkabinet aan onder leiding van CHU-leider De Geer. Een dag na zijn mislukte poging bedankte Van Limburg voor de VDB vanwege de persoonlijke aanvallen van Marchant. D66-leider Dittrich is gewaarschuwd.

5 Kabinet-Marchant 1925. Marchant zelf probeerde terstond na de Vaticaancrisis, waarin zijn club de motie van de SGP tegen het gezantschap bij de paus had gesteund, een kabinet te vormen met socialisten en katholieken. De katholieke voorman Nolens wilde niet. Zijn groep zou 'alleen in uiterste noodzaak' met de socialisten regeren.

6 Kabinet-Bos 1913. Na het verlies van rechts (de confessionelen) leek er voor het eerst een kabinet van links met socialisten te komen. De SDAP voelde echter niet voor deelname aan een 'burgerlijke regeering'. Beoogd premier was VDB-voorman Dirk Bos. Er kwam een liberaal minderheidskabinet onder leiding van Cort van der Linden.

7 Kabinet-Beel 1948. Na de winst van de KVP in 1948 lag het voor de hand dat de katholiek Beel premier zou blijven. Hij slaagde er niet in een kabinet op brede basis te vormen, waarna partijgenoot Van Schaik het stokje overnam en een kabinet vormde met Drees als premier.

8 Kabinet-Aalberse 1935. In dat jaar poogde de katholieke leider Aalberse een kabinet te vormen met de SDAP, nadat hij het vertrouwen in het kabinet-Colijn had opgezegd. Dat mislukte. Colijn keerde terug.

9 Kabinet-Struycken 1958. Na de val van het vierde kabinet-Drees traden de PvdA-ministers af. Hun posten werden overgenomen door de ministers van KVP, ARP en CHU. Het had voor de hand gelegen dat vice-premier Struycken het premierschap tijdelijk had uitgeoefend. Hij werd echter minder geschikt geacht. Beel deed het liever weer zelf.

10 Kabinet-De Quay 1959. Net als in 1926 was er op 25 april 1959 een vrijwel complete nieuwe ministersploeg bijeen, in het Kurhaus in Scheveningen. Doordat twee AR-ministers vanwege interne problmen niet kwamen opdagen, ging de oprichting niet door. Het kabinet-De Quay trad een maand later alsnog aan, met twee andere ARP'ers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden