Analyse

In de migratiecrisis wordt het EU-spel keihard gespeeld

Er werd tot laat doorgepraat in Brussel. Beeld ap
Er werd tot laat doorgepraat in Brussel.Beeld ap

Dit is het spel en zo wordt het gespeeld: keihard als het moet. Dat is de niet mis te verstane boodschap van  de EU-lidstaten bij hun beslissing dinsdag om de onderlinge verdeling van 120.000 asielzoekers erdoor te drukken via een stemming met zogeheten gekwalificeerde meerderheid.

Die regel is ooit bedacht om te voorkomen dat individuele lidstaten het besluitvormingsproces in de Europese Unie saboteren door te pas en te onpas met veto's te strooien. Er is wel een ongeschreven regel dat het wel zo chic is als de lidstaten bij echt belangrijke onderwerpen met een unaniem besluit naar buiten komen.

Met die goede gewoonte is dinsdag gebroken. Schept het een precedent? Gaan de machtigste landen van de EU nu ook op andere beleidsterreinen hun zin doordrijven? Of andersom: zinnen de vier landen die nu opzij zijn gezet (Hongarije, Roemenië, Slowakije, Tsjechië) op wraak? Gaan ze, met hulp van een paar andere landen, toekomstige EU-stemmingen wél op z'n kop zetten met een zogeheten 'blokkerende minderheid'?

Incident
Dat staat te bezien. Misschien was het een eenmalig incident. Niet zo lang geleden was er immers ook zo'n losstaand gekwalificeerd-meerderheidsgeval: in juni vorig jaar werd op het hoogste niveau van de regeringsleiders gestemd over de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. De Britse premier Cameron had om die uitzonderlijkse stemprocedure gevraagd, omdat hij faliekant tegen de door het Europees Parlement voorgebakken voordracht van Jean-Claude Juncker was. Maar Cameron wist alleen de Hongaarse premier Orbán in zijn rebellenkamp te trekken.

En dus werd het Juncker - zo is het spel, zo wordt het gespeeld.
In de gebouwen van de Europese Commissie zullen ongetwijfeld vele juichkreten hebben geklonken toen de asielministers dinsdag besloten door te drukken. Een meerderheid omarmde immers het commissievoorstel over de verdeelsleutels en het dwingende karakter daarvan.

Eerste vicevoorzitter Timmermans greep zijn kans door te wijzen op de regels van het spel: landen die zo'n stemming verliezen, zijn wel degelijk juridisch verplicht om de afspraken uit te voeren. "Als er een beslissing is genomen, is het niet meer relevant hoe iedereen heeft gestemd", zei hij met zichtbaar genoegen.

Klacht aan de broek
Vandaag deelde de oud-minister een nieuwe klap uit, dit keer niet aan vier, maar aan liefst negentien lidstaten. Zij krijgen allemaal een klacht aan de broek van de Europese Commissie omdat ze zich op uiteenlopende manieren niet hebben gehouden aan de gemeenschappelijk Europese afspraken over asielopvang en -procedures. Het gaat dan bijvoorbeeld om ondermaatse eerste opvang van vluchtelingen of slecht nageleefde regels voor asielaanvragen.

Met name Griekenland krijgt van onder uit de kan. Het land schiet ernstig tekort bij de meest elementaire opvangvoorzieningen. Nederland is een van de zes landen waartegen geen klacht is ingediend. Als de berispte landen de situatie niet verbeteren, kunnen ze een boete krijgen.

Bijzonder onderwerp
Het tot de orde roepen van lidstaten is dagelijkse kost voor de commissie, maar met dit migratieonderwerp begint alles bijzonder te worden. Timmermans merkte gisteren op dat de huidige migratiecrisis weliswaar vele ingewikkelde oorzaken kent, maar dat de gevolgen ervan minder ingrijpend zouden zijn als alle landen zich gewoon aan de afspraken houden die ze zelf hebben gemaakt - analoog aan de afspraken over gekwalificeerde meerderheidsstemmingen. "Ons gemeenschappelijke Europese asielsysteem kan alleen functioneren als iedereen het spel volgens de regels speelt", aldus Timmermans.

EU steekt meer geld in regio rond Syrië

EU-landen gaan doen wat ze al een tijdje beloven: meer geld steken in de vluchtelingenopvang in de buurlanden van Syrië. Op hun ingelaste topbijeenkomst in Brussel, die tot laat in de avond duurde, hebben de regeringsleiders die financiële steun toegezegd, zo staat in de uitgelekte ontwerp-conclusies van de top.

Zeker 1 miljard euro gaat naar het Hoge VN-Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR), het Wereldvoedselprogramma en andere hulporganisaties. Een fonds voor hulp aan Libanon, Jordanië, Turkije en andere landen in de regio wordt verhoogd met een nog onbekend bedrag.

"We moeten de situatie zo zien te verbeteren dat mensen aldaar de komende winter niet door bijvoorbeeld een gebrek aan voedsel worden gedwongen naar Europa te gaan", zei premier Rutte bij aankomst in Brussel.

De Duitse bondskanselier Merkel stak de hand in eigen boezem. "Wij allemaal, en daar reken ik mezelf ook toe, hebben lange tijd niet ingezien dat de internationale programma's onvoldoende zijn gefinancierd."

Op hun ingelaste bijeenkomst, de tweede al dit jaar over de migratiecrisis, spraken de regeringsleiders vooral over langetermijnoplossingen. Daartoe behoren betere controles aan de buitengrenzen en een intensievere dialoog met Turkije. Ook komen er nieuwe diplomatieke inspanningen om de oorlog in Syrië te beëindigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden