In de Kamer is elke dag dierendag

Twee mensen gehuld in een bijenpak en in een imker-uitrusting spreken tijdens een actie met fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren Marianne Thieme voor de ingang van de Tweede Kamer in Den Haag.

Ging het Haagse dierendebat tot voor kort over ziektes, nu voeren de megastallen of het ritueel slachten de boventoon. 'De samenleving schreeuwt om aandacht voor dierenwelzijn', zegt een Kamerlid. 'Nee', zegt een ander. 'Die aandacht was er altijd.'

Afgelopen week stond voor staatssecretaris Henk Bleker van economische zaken, landbouw en innovatie (EL&I) bijna geheel in het teken van dierenwelzijn. En niet voor het eerst. Waar voorheen in de Tweede Kamer voornamelijk over dieren werd gesproken als er een dierziekte uitbrak, is tegenwoordig de omgang met dieren steeds vaker het onderwerp van discussie.

"De samenleving schreeuwt om aandacht voor dierenwelzijn", stelt PvdA-Kamerlid Tjeerd van Dekken. "Het debat daarover mag nog veel steviger en frequenter worden gevoerd. Dat gebeurt nog lang niet geprofileerd genoeg. Velen in de maatschappij weten nog niet dat dierenwelzijn hier in Den Haag echt speelt, dus we zijn er nog lang niet."

Het meest kenmerkende onderdeel van de discussie over dierenwelzijn vindt Van Dekken de megastal. "Mensen ergeren zich er steeds meer aan dat dieren niet meer buiten lopen, dat ze niet weten wat er precies binnen de muren van een megastal gebeurt. Ze zien vooral dat er steeds meer vlees wordt geproduceerd en via documentaires op televisie is hun duidelijk geworden dat de dieren lijden en dat pikken ze niet meer."

Media spelen een grote rol in de toenemende aandacht voor dierenwelzijn, menen de woordvoerders in de Kamer. Kranten hebben 'groene' pagina's, omroep Llink kwam op. En in die bredere trend van aandacht voor duurzaamheid, is dierenwelzijn het meest aansprekende onderdeel. Het is niet alleen een duidelijk afgebakend onderwerp, maar ook een emotioneel onderwerp. PvdA-Kamerlid Van Dekken: "Het is een moreel ethisch vraagstuk geworden."

Dat bleek deze week in het debat rondom onverdoofd ritueel slachten. Toen de Partij voor de Dieren (PvdD) in 2008 met de eerste plannen kwam rond haar wetsvoorstel om de onverdoofde rituele slacht af te schaffen, was er nauwelijks aandacht voor. Het leek een onbegonnen zaak. Daar zou echt geen meerderheid voor zijn.

Maar de schokkende beelden van nog levende dieren met bloedende kelen, de toenemende wetenschappelijke bewijzen dat dieren onnodig lijden tijdens een onverdoofde rituele slacht, zorgen ervoor dat het welzijn van koe, schaap, geit en kip tijdens het sterfproces het waarschijnlijk gaat winnen van het recht op godsdienstvrijheid.

"Het mag voor een koe niet uitmaken of zij door een islamitische, joodse of niet-religieuze slager wordt geslacht", meent D66 die het voorstel direct steunde, net als SP en GroenLinks. Omdat er geen bedrijfstak door in de problemen komt en doordat vooral de islamitische gemeenschap er mee getroffen wordt, had de PvdD ook de PVV al snel aan haar kant.

Maar de VVD en PvdA hebben wel jarenlang getwijfeld over hun standpunt vanwege het conflict met de godsdienstvrijheid. De liberalen en sociaal-democraten zijn uiteindelijk beïnvloed door de groeiende acceptatie - zeker onder moslims - dat een rituele slacht ook met verdoving kan. Waardoor drie jaar na lancering van de plannen alleen de christelijke partijen nog tegen zijn. Het kabinet weet nog niet welk recht zwaarder weegt, dat van het dier of van de godsdienstvrijheid, zei Bleker woensdag in het parlement.

De staatssecretaris stond de dag ervoor nog in de Eerste Kamer de 'Wet Dieren' te verdedigen. Na zijn uitleg de volgende dag in de Tweede Kamer over de visie van het kabinet op ritueel slachten, werd de staatssecretaris 's avonds naar de Kamer geroepen om vragen te antwoorden over de nertsenfokkerij, om vervolgens over bijensterfte te debatteren.

VVD-Kamerlid Janneke Snijder-Hazelhoff ziet toch niet echt een trend. "Er is altijd aandacht voor dierenwelzijn geweest", bezweert zij. "En terecht. Ze benadrukt dat al in 1996 de VVD-minister Jozias van Aartsen een wet heeft ingediend die onverdoofd slachten verboden verklaarde, met een uitzondering voor de joodse en islamitische gemeenschap. "Dat de Partij voor de Dieren nu komt met een verbod op de onverdoofde rituele slacht, is een logisch vervolg op een jarenlange discussie."

Op het ministerie van economische zaken - waar het oude departement van landbouw, natuur en voedselkwaliteit is ondergebracht - zien ze wel een groeiende belangstelling voor dierenwelzijn. "Dat heeft zich al vertaald in de komst van de Partij voor de Dieren. In reactie daarop gingen ook andere politieke partijen zich er meer mee bemoeien", zegt een persvoorlichter van EL&I.

De Partij voor de Dieren bestaat dankzij de gratie van het dierenleed in Nederland. Fractievoorzitter Marianne Thieme vindt dat mensen de plicht hebben om een dier "te vrijwaren van angst, honger en stress veroorzaakt door mensen". De partij is ook opgericht om meer tegengewicht te bieden aan het CDA, dat in de woorden van Thieme, jaren zonder enige tegenwerking de landbouw intensiever heeft kunnen maken.

Thieme zag toen zij in 2006 in de Kamer kwam al een kentering: "Mensen willen ook bij dierenwelzijn een daadwerkelijke invulling van normen en waarden", zei ze richting het CDA. Het CDA-Kamerlid Henk Jan Ormel deed dierenwelzijn in het tv-programma 'Buitenhof' toen af als een "populistisch onderwerp dat door een aantal politici wordt misbruikt".

In die periode begon ook de PVV zich in de discussie te mengen. De Partij voor de Vrijheid vist als geen ander de krenten uit de pap. Van de bio-industrie blijven ze af, maar daarbuiten trachten ze elke dierenbezitter die niet goed omgaat met zijn hond, paard of hamster aan te pakken. Ook de overheid die dieren laat lijden, moet het ontgelden. Uit respect voor de ondernemer laten ze de boeren met rust.

Onlangs is toch een speciale themacommissie dierhouderij ingesteld in de Tweede Kamer, die gaat proberen een parlementaire visie te formuleren op de toekomst van de dierhouderij in Nederland. De PvdD hoopt dat deze themacommissie zich in zijn geheel gaat richten op de veehouderij. "Daar worden miljoenen dieren behandeld als bulkproducten, die voor de laagst mogelijke kostprijs zo snel mogelijk moeten groeien en zoveel mogelijk moeten produceren."

Het CDA ziet het probleem niet zo: "Schaalvergroting ziet er niet romantisch uit, maar het dier is in een moderne stal niet slechter af dan in het tochtig hok waar ze vroeger zaten", aldus Ormel. Toch was de megastal een belangrijk onderwerp tijdens de Statenverkiezingen dit jaar. Ook het ministerie van EL&I probeert in te zetten op de ontwikkeling van duurzame stallen. "We moeten gehoor geven aan de maatschappelijke wens", aldus een woordvoerder.

Vooralsnog is er een minderheid in de politiek die de boerensector wil aanpakken. En dus richt de PvdD, maar ook de PVV en in mindere mate SP en GroenLinks, zich ook op kleinere zaken als de doorgefokte honden, circusdieren, paardensport en bontkragen. Met kleine stapjes proberen ze het bewustzijn bij mensen en in de politiek te vergroten voor het welzijn van het dier.

VVD-Kamerlid Snijder-Hazelhoff vindt dierenwelzijn zo'n vanzelfsprekend onderwerp, zegt ze, dat het haar niet eens was opgevallen dat het afgelopen week bijna elke dag dierendag leek in de Tweede Kamer. "Dat is puur toeval. Een samenloop van omstandigheden. Dierenwelzijn komt al decennia lang breed bij alle politieke partijen in de marge aan de orde."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden