Déjà vu

In de jaren twintig had Nederland vetorecht in 's werelds belangrijkste raad

Het paleis van de Volkenbond in Genève.Beeld ANP

Nederland is dit jaar lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN). Het heeft anders dan de vijf permanente leden geen vetorecht, maar heeft de komende twaalf maanden toch een invloedrijke stem over belangrijke kwesties in de wereld. Ook de voorloper van de VN, de Volkenbond, had een soort Veiligheidsraad. Die heette simpelweg de Raad.

De Raad begon met vier permanente leden en vier niet-permanente leden. Allemaal hadden ze vetorecht. Vast vertegenwoordigd waren de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog: Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië en Japan. De Amerikaanse president Woodrow Wilson had aan de basis gestaan van de Volkenbond en won in 1919 zelfs een Nobelprijs voor de vrede voor zijn inspanningen. Het Amerikaanse Congres hield toetreding tot de organisatie echter tegen uit vrees dat de VS ongewild werden meegezogen in nieuwe oorlogen. Amerika werd geen lid. De Sovjet-Unie, mocht pas toetreden in 1934.

Het aantal niet-permanente leden van de Raad werd in de loop der jaren uitgebreid. Vanaf 1922 waren het er zes, vanaf 1926 negen. Dat was ook het moment dat Nederland lid werd van de Raad. Bij een verkiezing in de Algemene Vergadering van de Volkenbond kreeg Nederland steun van 37 van de 49 meestemmende lidstaten. Ook Colombia, Polen, Chili, El Salvador, België, Roemenië, China en Tsjechoslowakije werden verkozen.

Vredebevorderende kracht

Het neutrale Nederland was in 1920 met veel voorbehoud lid geworden van de Volkenbond. Minister van buitenlandse zaken Herman van Karnebeek trok destijds het parlement over de streep: buiten de organisatie zou Nederland in een gevaarlijk isolement terechtkomen.

In de jaren die volgden, won de Volkenbond aan populariteit. De vestiging van het Permanente Hof van Internationale Justitie in Den Haag in 1922 droeg daaraan bij. Het Verdrag van Locarno in 1925 zorgde voor een toenemend geloof in de vredesbevorderende kracht van internationaal overleg. In die overeenkomst zegden Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Italië en Duitsland toe de Rijngrenzen te eerbiedigen en beloofde Berlijn de oostgrens niet met geweld te verleggen. In dit verbeterde klimaat mocht Duitsland in 1926 ook lid worden van de Volkenbond. De 'geest van Locarno' maakte zich meester van Europa. Het toch al naar idealisme en pacifisme neigende deel van het Nederlandse publiek geloofde graag in een rustiger toekomst.

De in 1927 aangetreden Nederlandse minister van buitenlandse zaken jonkheer Frans Beelaerts van Blokland liep in 1927 hard van stapel met een rede waarin hij aandrong op internationale vrijhandel, wereldwijde acceptatie van de jurisdictie van het Permanente Hof en een verbod op aanvalsoorlogen. Een van de belangrijkste geschiedschrijvers over de Volkenbond stelde dat Nederland verder tijdens het lidmaatschap van de Raad (1926-1928) 'een stabiele, conservatie lijn' aanhield.

Rustig

Achteraf bleek Nederland niet-permanent lid van de Raad van de Volkenbond te zijn geweest in misschien wel de beste en rustigste jaren van de organisatie. Al waren er nog best problemen. Bijvoorbeeld het aanhoudende grensconflict tussen Polen en Litouwen waarover Beelaerts een rapport schreef.

In 1929 raakte de Volkenbond echter in roeriger vaarwater. Eerst was er een ongekende economische crisis. De Volkenbond werd met het jaar tandelozer in een internationaal klimaat waarin de spanningen steeds verder opliepen. Japan meldde zich af in maart 1933 na een veroordeling van de inval in Mantsjoerije, Duitsland vertrok in oktober 1933 omdat het geen beperkingen opgelegd wilde krijgen bij de uitbreiding van het leger, Italië stapte vier jaar later op uit woede over protesten tegen de inval in Abessinië (het tegenwoordige Ethiopië).

Al tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden de geallieerden plannen voor een opvolger van de Volkenbond. Het vetorecht in de belangrijkste raad zou, zo was al snel duidelijk, voorbehouden zijn aan de grootmachten.

Lees ook: Nederland is dit jaar tijdelijk lid van Veiligheidsraad

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden