Naschrift

In de gevangenis ontdekte Dennis Banks (1937-2017) weer zijn innerlijke indiaan

Banks bij Wounded Knee.Beeld AP

Op kostschool leerde Dennis Banks alles over indianen. Hij wist dat het wilden waren: moordlustige types die vals grijnzend kleine, blonde meisjes met Shirley Temple-krullen scalpeerden. 

Hij begreep dat hij dankbaar moest zijn dat het Bureau voor Indianenzaken hem op zijn vijfde schreeuwend en huilend wegplukte uit zijn primitieve ouderlijke woning in het Ojibwa-reservaat teneinde de indiaan in hem te doden en de mens te redden. En aan het eind van zijn schoolcarrière was hij, ontdaan van zijn moedertaal en geïsoleerd van zijn cultuur, ervan overtuigd dat hij een doodgewone blanke Amerikaan was.

Banks besloot zijn vaderland te dienen door bij de luchtmacht te gaan, en werd enige tijd gestationeerd in Japan. Bij terugkeer vestigde hij zich in de omgeving van Minnesota, waar de verlokkingen van wijn, whisky en sterke drank hem rap naar het dievenpad voerden. Hij werd betrapt toen hij inbrak bij een buurtsuper. Banks werd per ommegaande voor twee jaar en acht maanden doorgestuurd naar de cel. Zijn Indo-Europese kompaan kwam ervan af met een voorwaardelijke straf.

In de gevangenis ontwaarde Banks al snel een patroon. Hoewel slechts 1 procent van de bevolking in Minnesota in de jaren zestig kon bogen op Indiaanse wortels, rekende een op de drie gedetineerden zich tot de oorspronkelijke inwoners van het land. Dat lag deels aan het rechtssysteem en deels aan de uitzichtloze omstandigheden die hen noopten tot kruimeldiefstal.

Tij keren

Hij begon zich te verdiepen in zijn eigen geschiedenis en de wijze waarop de overheid de oer-Amerikanen verraden had en nog altijd verried. Tijd, vond hij, het tij eens radicaal te keren. Dus richtte hij, geïnspireerd door de Vietnamprotesten en de Zwarte Panterbeweging, direct na vrijlating met gelijkgestemden de American Indian Movement (AIM) op.

Hun eerste wapenfeit volgde iets later. In 1969 bezetten AIM-leden twee jaar lang voormalig gevangeniseiland Alcatraz en eisten van de regering verdragen met de indianen te eren en gronden terug te geven. Ook werd het Bureau voor Indianenzaken in Washington ingenomen en geplunderd. Een ogenschijnlijk te lichte aanklacht tegen een blanke man die een indiaan doodde in Custers leidde in 1973 tot een eerste gewelddadige confrontatie met de politie.

Enkele weken daarop bezetten bewapende AIM-leden en zo'n tweehonderd Oglala Lakota het voor indianen zo symbolische dorpje Wounded Knee: de plaats in South Dakota waar de cavalerie in 1890 een bloedbad aanrichtte onder de Lakota-stam. Zeventig dagen lang stonden de betogers tegenover de politie. Die patstelling resulteerde in twee doden aan de zijde van de bezetters, een verlamde agent, een wassend bewustzijn voor de indiaanse zaak en wereldfaam voor de leiders van het protest. Banks werd door sommigen nu gezien als de Martin Luther King van de oorspronkelijke bewoners van het land.

Spirituele marsen

Aanklachten voor geweld tijdens Wounded Knee beklijfden niet, maar Banks werd wel veroordeeld voor opruiing in Custers. Hij dook negen jaar onder, mede met hulp van Hollywoodsterren als Jane Fonda en Marlon Brando. In 1984 gaf hij zichzelf aan, om een jaar later vervroegd vrij te komen.

Ouder, wijzer en alcoholvrij organiseerde Banks hierna voornamelijk spirituele marsen dwars door het land om de aandacht op de problematiek te vestigen. Daarnaast speelde hij in films, had hij een bescheiden muziekcarrière en was hij op universiteiten vertrouwenspersoon voor drank- en drugsproblemen. In 2016 werd hij door de socialistische Peace and Freedom Party benoemd tot vicepresidentskandidaat, naast Gloria La Riva.

Kritiek op de weinige concrete veranderingen die de acties uit de jaren zeventig bewerkstelligden, wimpelde Dennis Banks stelselmatig weg. "We hebben wellicht wat ogen geopend, en enkele deuren", stelde hij. "We hebben in ieder geval bewustwording gekweekt."

Hij werd door zijn familie met spirituele liederen naar zijn voorvaderen gezongen.

Dennis James Banks, Ojibwanaam: Nowakumig (middelpunt van het universum), werd geboren op 12 april 1937 in het Leech Lake Reservaat, Minnesota. Hij overleed op 29 oktober 2017 in Rochester.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden