In de gemeenteraad laten vrouwen het afweten

Lisanne Spanbroek, voor het CDA in de gemeenteraad in Olst Beeld Herman Engbers
Lisanne Spanbroek, voor het CDA in de gemeenteraad in OlstBeeld Herman Engbers

Een zetel in de gemeenteraad is relatief makkelijk te bereiken. Toch laten vrouwen het afweten in het lokaal bestuur. Te druk. En in de raad heerst een mannensfeertje.

Er is volgens Corine van Egten een reden waarom het onderzoek 'Vrouwenstemmen in de raad' juist vandaag uitkomt. Het duurt nog ruim twee jaar voordat de volgende gemeenteraadsverkiezingen er zijn. "En zo krijgen vrouwen met politieke belangstelling én selectiecommissies van de politieke partijen, de gelegenheid zich gedegen voor te bereiden op de samenstelling van meer diverse fracties", zegt Van Egten.

De onderzoeker van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, presenteert vandaag op een symposium van de organisatie in Utrecht een rapport over de geringe deelname van vrouwen aan de lokale democratie. Provinciaal en landelijk gaat het ietsje beter, maar niet veel.

"Het is opvallend dat vrouwen juist zijn ondervertegenwoordigd in de gemeenteraden. Die stap is minder moeilijk te zetten, terwijl de lokale politiek almaar belangrijker wordt." Zeker op het gebied van mantel-, thuis- en jeugdzorg, bij uitstek sectoren waarin veel vrouwen actief zijn. De raadszetels zijn vooral gevuld door blanke mannen van boven de vijftig, met kinderen die het huis uit zijn. Zeeën van tijd lijken ze te hebben.

De cijfers liggen er niet om. Slechts 28 procent van de gemeenteraadsleden is vrouw, in de Tweede Kamer ligt die verhouding op 38 procent. . Bij linksgeoriënteerde partijen is 31,9 procent van de raadsleden vrouw, aan de rechterflank maar 23,4 procent. Tot 2010 hanteerde het kabinet een streefcijfer van minimaal 45 procent in gemeenteraden, dat wordt bij lange na niet gehaald. De uitspraak van wijlen minister Els Borst dat 'politiek veel te belangrijk is om aan mannen over te laten' blijft met die cijfers vooral een tegeltjestekst.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Atria heeft daarom uitgezocht waaróm vrouwen in de gemeentepolitiek zo achterblijven. Met haar collega's legde Van Egten de cijfers op een rij, deed literatuuronderzoek en vulde dat aan met tientallen diepte-interviews. De instroom van vrouwen is nog steeds matig, concludeert ze, maar het probleem wordt verergerd doordat zij veel vaker dan mannen voortijdig afhaken: vooral vrouwen jonger dan 40 jaar houden het snel voor gezien. Gemiddeld is maar liefst 36 procent van de vrouwelijke raadsleden na één raadsperiode al weer vertrokken (tegen 29 procent van de mannen). Bovendien blijft 31 procent van de mannelijke raadsleden meer dan drie termijnen aan, tegen 17 procent van de vrouwen.

"In de interviews valt vooral op", zegt Van Egten, "dat die uitstroom wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren, waardoor er ook niet naar één oplossing kan worden gezocht." De eerste hobbel naar een loopbaan als raadslid lijkt de kandidate zelf. "Veel vrouwen zijn bescheiden, en bieden zich niet aan, maar willen gevraagd worden.

Selectiecommissies spelen daar niet op in en zoeken kandidaten van wie de kwaliteiten lijken op die van de bestaande blanke mannelijke raadsleden." Hier gaat het dus aan beide kanten fout, is de analyse van Van Egten. Op weg naar een meer diverse raad moeten beide 'partijen' een stap zetten.

Eenmaal in de raad haken vrouwen vooral af omdat ze de zorg voor het gezin, een betaalde baan én een tijdrovend raadslidmaatschap niet langer kunnen combineren. Dat lijkt een dooddoener, maar volgens Van Egten kunnen wat praktische aanpassingen druk van de ketel halen. "Een vergadering iets later op de avond, en in ieder geval niet tijdens etenstijd, doet wonderen." Efficiënter (korter) vergaderen helpt. "Een wat hogere vergoeding ook, zodat betaald werk minder belangrijk wordt. In de kleine gemeenten, met zeer lage vergoedingen, zien we ook de minste vrouwen."

Niet minder belangrijk is volgens de onderzoekster, het haantjesgedrag van de mannelijke raadsleden. Vrouwen vinden Francis Underwood in de tv-serie 'House of Cards' geweldig, maar in hun eigen gemeenteraad moeten ze van dat soort politieke blufpoker niets hebben. "De onderzochte vrouwen zijn erg van de inhoud, en kunnen zich daarmee ook best profileren. Maar het op de borst slaan, het spel om het spel, de macht als doel - daar moeten ze niets van hebben."

Van Egten en haar collega's belichten in hun onderzoek de kwaliteiten van een gemeenteraad die een echte afspiegeling vormt van de samenleving, maar wijzen vrouwen er ook op dat ze vooral zelf verantwoordelijk zijn voor hun deelname. Vandaar dus dit rapport, zegt Van Egten. Vandaag. Nog twee jaar te gaan.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Annette Valent, fractieleider bij Senioren Heerhugowaard. Beeld Tr Beeld.
Annette Valent, fractieleider bij Senioren Heerhugowaard.Beeld Tr Beeld.

Annette Valent (48) werkt als leidinggevende bij de marine en is fractieleider bij Senioren Heerhugowaard.

Ze is er weer helemaal, als voorvrouw van Senioren Heerhugowaard, maar dat is wel eens anders geweest. In 2006 kwam Annette Valent voor de PvdA in de gemeenteraad. Ze werd uiteindelijk fractievoorzitter, totdat er een conflict uitbrak tussen haar, de eigen wethouder én de voorzitter van de plaatselijke PvdA-afdeling. "Het ging niet zozeer om de inhoud, maar het spel", zegt ze over het politieke powerplay waaraan ze niet wenste mee te doen. "Ik kon alleen nog maar overschreeuwen, maar dat past niet bij mij. Mij gaat het om de relatie tussen mensen, niet om de macht." Valent stapte op en kreeg steun van veel raadsleden. Even later moest ook de wethouder weg, in een geheel andere kwestie weliswaar, maar volgens Valent speelde zeker zijn politieke gedrag daarbij een rol.

Ze voelt dat ze na haar tijdelijke terugtrekking als winnaar uit de bus is gekomen. Valent heeft in 2013 meegewerkt aan de uitbouw van Senioren Heerhugowaard, en voert nu een inhoudelijke politieke koers, heus ambitieus, en zet zelfbewust een stap naar voren als dat moet (ze leert ook van mannen, zegt ze). Maar de politieke haantjescultuur in de raad is mede door haar toedoen minder prominent geworden. "Méér vrouwen in de raad kunnen de mannencultuur doorbreken. Ze brengen op zeer belangrijke, vooral sociale, thema's hun eigen ervaringen mee, zodat er een evenwichtiger beeld ontstaat van wat er in de samenleving van Heerhugowaard speelt." Een divers samengestelde raad vormt pas een échte lokale volksvertegenwoordiging, zegt Valent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden