In de geheime plooien van Parijs

Philippe Soupault neemt je mee door een schemerwereld vol hoertjes, pooiers, dieven en moordenaars

Deze betoverende kleine roman laat zich lezen als een commentaar op ons onvermogen om de wereld te doorgronden

Sommige boeken laten zich bij uitstek lezen in het decor waar ze zich afspelen. 'De laatste nachten van Parijs' (1928) van de Franse schrijver Philippe Soupault (1897-1990) is zo'n boek. Het is een kleine roman die zich leent om mondjesmaat, hoofdstuk voor hoofdstuk, tot je te nemen op een terras, in een park, tijdens slapeloze uurtjes in een hotelkamer, een betoverende lofzang op Parijs, "het onbegrepen en hervonden Parijs, Parijs met haar adem en gebeurtenissen, Parijs met haar soepele stille nacht, Parijs met haar geheime plooien, Parijs met al haar gezichten".

Soupault belicht de schemerwereld van de Lichtstad, vol mysterie en toeval, een sfeer waar de latere Parijsadept Patrick Modiano zijn schrijverschap aan wijdde, het universum dat Baudelaire schetst in onder andere 'Het spleen van Parijs'. Ook de vergelijking met André Bretons novelle 'Nadja' (eveneens in 1928 verschenen) dringt zich op.

De naamloze ik-figuur vertelt over zijn zwerftochten door de onderwereld, een schimmig milieu bevolkt door hoertjes, pooiers, gokverslaafden, dieven en moordenaars. Hij is in de ban van de mysterieuze Georgette, een straatmadeliefje dat voor hem de belichaming van deze schemerwereld is ('In ieder straatje kende ze kleine duistere hotelletjes'). Georgette is onweerstaanbaar, ongrijpbaar, ongenaakbaar. Ze is de spin in een web van obscure intriges.

Nadat hij haar heeft opgepikt in een café zijn ze getuige van een incident dat te maken heeft met een koelbloedige moord. Dat geeft het tamelijk plotloze verhaal een dun suspenselijntje. Maar veeleer is het Soupault te doen om de vergeefse pogingen van zijn personage om de gebeurtenissen te duiden. Alles lijkt een teken, maar waarvan? Alles lijkt betekenis te hebben, maar welke? "Op het trottoir lag een verdwaalde damesparaplu, en een eindje verderop had iemand een handschoen laten liggen op een bankje. De Parijse nacht zwol van het donker en die verloren voorwerpen kregen iets samenzweerderigs."

Het mysterie is overal, maar je moet er wel oog voor hebben, en het toeval verleent aan al de gangen en ontmoetingen van de verteller 'de glans van een wonder'. De vraag blijft wat het allemaal te betekenen heeft.

Veelzeggend is het motto dat Soupault aan een van de hoofdstukken meegeeft: "Toeval is niets anders dan onze onwetendheid van de oorzaken"

Ondertussen staat de onbevangen blik van de verteller garant voor betoverende beelden : "In de verte, tussen de torens van de Notre-Dame, zag ik de lente verschijnen. Toen stak er een sterke wind op die wapperde als de grootste vlag die ik ooit in mijn leven had gezien."

Met André Breton en Louis Aragon behoorde Philippe Soupault tot de grondleggers van het surrealisme. Alle drie waren ze beschadigd en ontgoocheld uit de Eerste Wereldoorlog gekomen en ze wisten één ding zeker: de weergave van de werkelijkheid in de literatuur moest op z'n kop worden gezet. De werkelijkheid was te bizar om in realistische termen te beschrijven en om louter met de ratio te duiden.

Zoals zoveel revoluties werd de surrealistische beweging al gauw het toneel van onderlinge verdeeldheid over haar ware aard, en verketterden de verschillende stromingen elkaar naar hartelust. Vertaalster Mirjam de Veth doet dat in haar voortreffelijke nawoord fijntjes uit de doeken.

'De laatste nachten van Parijs' markeert Soupaults ontsnapping aan de steeds dogmatischer eisen van zijn kompanen. Het is zijn meest surrealistische roman, en tegelijkertijd verkent hij hier de grenzen van de intuïtieve duiding. Je kunt de roman lezen als een commentaar op het surrealisme, en in het algemeen op ons onvermogen om de wereld te doorgronden.

Philippe Soupault: De laatste nachten van Parijs. (Les Dernières Nuits de Paris) Uit het Frans vertaald door Mirjam de Veth. Coppens & Frenks, Amsterdam; 157 blz, € 22,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden