In de bus heeft illegale patiënt privacy

Reportage | Hulporganisatie Dokters van de Wereld heeft een Nederlandse primeur: de Zorgbus, een rijdende dokterspost voor ongedocumenteerden

Hello, roept Annette Hoogerbrugge door de gangen van een leegstaand kantoorgebouw in Amsterdam. Hello, de dokter is er! Ze schuift een bontgekleurde doek opzij die als kamerscherm dient. Daarachter hebben Afrikaanse mannen met stretchers en dekens provisorische slaapplekken ingericht. Kip pruttelt op een elektrische kookplaat, kledingstukken hangen over niet werkende verwarmingsradiatoren. Ah, de dokter, zeggen de mannen. Thank you for coming, we komen eraan.

Even later melden ze zich bij de fonkelnieuwe Zorgbus, een rijdende spreekkamer van hulporganisatie Dokters van de Wereld. Die staat op de stoep van hun zoveelste (gekraakte) vluchtadres geparkeerd. De Afrikanen zwerven door de stad, zonder verblijfsvergunning, paspoort of verzekeringspapieren: in het jargon van beleidsmakers en hulpverleners heten ze 'ongedocumenteerd'. Gezondheidsklachten hebben ze intussen wél, variërend van een gewone verkoudheid tot een posttraumatisch stressstoornis.

In de busspreekkamer somt Somaliër Adam (55) zijn medische problemen op: hij heeft een hoge bloeddruk en zijn tandvlees bloedt. Vanwege dat laatste zou hij graag een tandarts zien, maar dat wordt lastig, waarschuwt arts Jentien Vermeulen (25). Er zijn in Amsterdam wel tandartsen die eens per maand gratis een ongedocumenteerde helpen, maar die hebben lange wachtlijsten. "Probeer het eerst twee weken met tandenstokers. En niet te hard poetsen."

Vervolgens neemt ze Adams bloeddruk op. Die is inderdaad aan de hoge kant, daarom moet hij een huisarts zien. "Wij maken wel een afspraak voor je", zegt ze. "Je krijgt een sms waar en wanneer je precies moet zijn." Mocht de afspraak onverhoopt mislukken, dan kan hij zich volgende week weer bij de bus melden. "Wij zijn hier gewoon, zelfde plaats, zelfde tijd", zegt Vermeulen. "Maar wij misschien niet", antwoordt Adam ad rem. In de afgelopen negen jaar woonde hij everywhere in Nederland, in Amsterdam al op talloze plekken. "We migreren als vogels. We zijn zigeuners."

Toch weten artsen en verpleegkundigen van Dokters van de Wereld mensen als Adam altijd wel te vinden in hun steeds wisselende schuilplaatsen in de stad. Al ruim tien jaar houden ze spreekuur in de gangen, keukentjes of trappenhuizen van gekraakte kantoren, kerken of garages. Dat was behelpen, zegt Hoogerbrugge, die bij de hulporganisatie de migrantenzorg coördineert. "Voor patiënten is het niet fijn om hun verhaal te doen met handen en voeten of in gebroken Frans, terwijl iedereen langs ze heen dendert. Ze hadden te weinig privacy."

De nieuwe bus (een cadeautje van de Nationale Postcodeloterij) biedt die wel. Somaliër Abdi (41) kan in alle beslotenheid vertellen dat hij maagproblemen heeft, moeilijk eet en soms moet overgeven. Als de klachten niet overgaan met simpele maagbeschermers, moet ook hij naar de huisarts, vindt Vermeulen. "De gezondheidszorg in Nederland is heel goed, het is onze belangrijkste taak om ongedocumenteerden daarin de weg te wijzen en bij een huisarts te introduceren."

Maar dat ziet Abdi helemaal niet zitten. "Die dokter begint natuurlijk weer over insurance, verzekering, die gaat me toch niet helpen." Dat is een wijdverbreid misverstand, want anders dan de tandarts, is de Nederlandse huisarts wel verplicht om onverzekerden te helpen; hij kan er ook een vergoeding voor krijgen. Helaas weten veel huisartsen dit zelf ook niet, zegt verpleegkundige Menno Goedhart, tevens chauffeur van de bus. "Het is meestal de assistente die het niet weet en met 'nee' begint. Dan krijg je de huisarts aan de lijn en moet je alles uitleggen. Daarna zeggen sommigen nog steeds: 'Nee, daar begin ik niet aan, te veel gedoe'. Tegelijkertijd zijn er ook huisartsen in de Bijlmer met wel vierhonderd ongedocumenteerden in hun praktijk."

Abdi ziet zijn gebrek aan 'insurance' nog steeds als een grote beer op de weg. De bezwering van de dokter en de verpleegkundige lijkt hem nauwelijks gerust te stellen: "Echt, wij kennen huisartsen die jou gaan helpen." Hij gaat het eerst maar eens met de maagbeschermers proberen, pilletjes uit een laatje in de bus. Daarmee loopt hij terug het kantoorgebouw in. Op de deur hangen zelfgemaakte posters: 'Rasisten niet welkom' en 'Respect you buuren'.

Voor de vrijwilligers van Dokters van de Wereld is het tijd om door te rijden naar het volgende onverwarmde, drukbevolkte kantoor op een nabij gelegen bedrijventerrein. Daar wordt de bus al verwacht.

undefined

Ongedocumenteerden in Nederland

Het is moeilijk om vast te stellen hoeveel ongedocumenteerden er zijn in Nederland. Schattingen lopen uiteen van 35.000 tot 100.000. Het gaat om een gemêleerde groep: van autochtone daklozen en toeristen met verlopen visa tot uitgeprocedeerde asielzoekers. Zorgcoördinator Annette Hoogerbrugge van Dokters van de Wereld denkt dat die laatste groep alleen maar zal groeien. "Van de asielzoekers krijgt naar verwachting 60 procent een verblijfsvergunning. De rest gaat echt niet allemaal terug."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden