In de brede EO zit een weeffout

Het conflict rond het programma 'Het vermoeden' is niet zomaar een incident, aldus Roelf Haan.

Trouw (13 december) berichtte dat de EO een gesprek met moslima Anne Dijk in het voormalige Ikon-programma 'Het vermoeden' niet gaat uitzenden, omdat het geen protestants geluid zou zijn. Dit vraagt om een reactie.

Het EO-verweer alsof de kerken zelf zouden voorschrijven dat alleen hun 'eigen geluid' zou mogen klinken getuigt van weinig kerkelijk besef. Sinds de jaren zeventig investeerden de protestantse kerken veel in de dialoog met de islam, onder meer door het werk van islamologen als prof. Anton Wessels, dr. Jan Slomp, dr. Gé Speelman en vele anderen. Het belang van de islamkennis is sindsdien slechts toegenomen.

Dit programmaconflict is niet zomaar een incident. Het wijst op een ernstige weeffout. De politiek, met als hoofdrolspeler de VVD, besliste dat per 1 januari 2016 de 'kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag', die het open karakter van het omroepbestel zo lang hebben gesymboliseerd, geen plaats meer hebben. Zij hebben alle een goed heenkomen moeten zoeken bij andere omroepinstellingen. Op hun beurt staan die laatste steeds meer onder invloed van een centrale aansturing.

De Ikon-programmering leek eerst te worden voortgezet onder verantwoordelijkheid van de NCRV. Maar vervolgens wierp de EO zich op als hoeder van het protestantisme in zijn volle breedte, dus ook van de Ikon, hoewel die tot dan toe door de EO steeds als te vrijzinnig was beschouwd.

undefined

Mediatheologie

De 70-jarige Ikon was een volledig kerkelijke instelling. De programma's kwamen tot stand in nauwe samenhang met het kerkelijk gebeuren en weerspiegelden de kerkelijke pluriformiteit. Er was onderling begrip tussen orthodox en vrijzinnig. De programmamakers werden door de kerken doorlopend opnieuw gemandateerd, via een directie die hun gevoelen kon vertolken bij de programmamakers en vice versa. Daaruit kwamen soms heftige maar steeds waardevolle discussies voort. In dit verkeer met de kerken ontstond mediatheologie, en gedijde de Ikon.

De EO is deel van het omroepsysteem en streeft ernaar zich voor langere duur in dat systeem te handhaven door de kaart te spelen van de 'protestantse stroming'. Daarbij claimt zij echter een monopolie voor de eigen verenigingsvisie. Het EO-merk dient in de omroep als het protestantisme-merk. Een omroepvereniging is echter geen kerk. De ruimte van haar ledenachterban is anders dan de ruimte van de kerk. Een kerk is er niet om als een politieke partij meningen van leden te representeren. De kerken waren 'zendgemachtigden zonder leden'. De kerkelijke omroep was belangeloos. Kerken zijn niet in het omroepsysteem, maar elders geworteld. In de oecumenische samenwerking werd elkaar over de interpretatie van het evangelie niet de maat genomen. Des te vrijer kon het klinken en weerklinken. In de concessieperiode 2016-2020 is jaarlijks 12 miljoen euro vrijgemaakt voor de levensbeschouwelijke programmering die kerken en genootschappen nu zelf niet meer verzorgen. Die programmering moet dus op voor ieder herkenbare wijze worden gecontinueerd. Het verschil is alleen dat het Ikon-logo is vervangen door dat van de EO. Er wordt dus van de EO interne pluriformiteit gevraagd. Hoe gaan de kerken de continuering van hun programma's evalueren?

De huidige concessieperiode is experimenteel en eindigt in 2020. Welke visie en welke voorstellen zullen de kerken (protestants en katholiek) dan hebben ontwikkeld over hun verhouding tot de publieke omroep? Welke convenanten zullen moeten worden gesloten? Het is een vraag die, nu het Ikon-bestuur als oecumenisch lichaam niet meer functioneert, logischerwijs op de agenda komt van de Raad van Kerken in Nederland.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden