Recensie

In de ban van het vuige en obscene

Leila Slimani.  Beeld Catherine Hélie
Leila Slimani.Beeld Catherine Hélie

Na het succes van ‘Een zachte hand’ is nu ook Slimani’s debuut vertaald. Het gaat over seks.

Na het succes van ‘Een zachte hand’, de tweede roman van Leïla Slimani, besloot de uitgever om ook haar debuut ‘In de tuin van het beest’ (mooi vertaald door Gertrud Maes) uit te geven - en terecht - samen met ‘Seks en leugens’, het verslag van Slimani’s ‘Gesprekken met islamitische vrouwen’. Ze had uit die hoek zoveel reacties op haar debuut gekregen dat ze naar Marokko reisde om met vrouwen over seks te praten.

Om misverstand te voorkomen: ‘In de tuin van het beest’ gaat niet over een aan seks verslaafde moslima, maar over een vrouw die hunkert naar contact (met zichzelf en met de ander), of nog algemener: over de spagaat van een verslaafde. Adèle, de aan seks verslaafde journaliste uit de roman, is niet (uitgesproken) islamitisch en wat doet het er eigenlijk toe? Adèle bleek, na lezing, veeleer de literaire overdrijving van een oeroude strijd tussen twee krachten of twee werelden in ons: die van het dier en de mens. De roman gaat dus over u en mij.

Evenzogoed was ik, aangejaagd door de discussie over het witte privilege en mijn witte blik, op het verkeerde been gezet en bevond ik mij in een privéspagaatje. Is het feit dat Adèle’s half-afwezige vader uit Tanger komt van belang? Zou haar seksualiteit zich anders hebben ontwikkeld als een net zo afwezige vader niet Kader maar François heette en in een armoedige voorstad van Parijs was opgegroeid? Ik denk het niet.

Hoe dan ook: het contrast tussen Adèle’s familie en die van Richard Robinson, haar man (een respectabele arts), is groot. Met Oudjaar gaat het echtpaar bij haar ouders op bezoek, met Kerst bij die van hem. “De Robinsons eten en als ze eten, praten ze over eten. Ze vertrouwen elkaar recepten en restaurantadresjes toe. Voor de maaltijd gaat Henri in de kelder flessen wijn uitzoeken, die met opgewonden ‘oh’s en ‘ahs’ worden begroet.” ‘Hedonisme van goede smaak’ noemt Adèle het. Bij háár ouderlijk huis gaat het zo: “Simone doet de deur open, met een sigaret in haar mondhoek. Ze draagt een overslagjurk die ze slecht heeft dichtgestrikt, waardoor haar gebruinde, tanige borst zichtbaar is. Ze heeft slanke benen en een dikke buik. Op haar tanden zit lippenstift.”

Eerder hebben we gelezen hoe de tienjarige Adèle in de herfstvakantie met haar moeder in een obscuur hotel op de Boulevard Haussmann in Parijs zit. De eerste dagen laat Simone de doods-benauwde Adèle daar achter. Later mag ze mee en gaan ze eten met een meneer. Daar ontdekt ze ‘vol ontzetting de Moulin Rouge’ en omgeving. Ze ziet halfnaakte hoeren, verslaafden, pooiers. En terwijl ma en meneer elkaar geile blikken toewerpen, voelt Adèle voor het eerst ‘die mengeling van angst en wellust, van afkeer en erotiek’ en heeft ze het ‘magische gevoel van contact met het vuige en obscene’. Een gevoel dat ze nooit meer terugvindt en waar ze naar op zoek blijft, bij mannen, heel veel mannen, behalve bij haar echtgenoot. Want al vrijen ze af en toe, ‘hun lichamen hebben elkaar niets te vertellen’ - nooit gedaan ook. Adèle is met hem getrouwd ‘om bij de wereld te horen’. Om dezelfde reden heeft ze een kind, dat zou haar ‘genezen’.

Angst

‘In de tuin van het beest’ is het verslag van een voortdurende en wanhopige poging iets te rijmen wat niet goed te rijmen valt. Slimani beschrijft het zonder schroom, teder en trefzeker, en gelukkig zonder enige zucht naar sensatie. We zijn - weliswaar in de derde persoon, maar toch van binnen uit - getuige van Adèle’s obsessieve hunkering, waardoor de seks, hoe vulgair, gewelddadig en banaal soms ook, nooit afstotelijk wordt en bij vlagen zelfs erotisch. Adèle pijpt, neukt, laat zich nemen, maar het gaat haar niet om de begeerte, zelfs niet om de erotiek, want die “verhulde alles. Die verborg de banaliteit en de onbeduidendheid van de dingen.”

Adèle’s angst dat Richard haar geheim ontdekt is even groot als het verlangen daarnaar. Als ze (eindelijk!) door de mand valt, verhuist het gezin naar het platteland waar Adèle zich laat kooien. Ze wil Richard niet kwijt. Het perspectief verschuift nu naar hem. “Hij heeft voor haar een nieuw leven bedacht waarin ze tegen zichzelf en haar neigingen in bescherming wordt genomen.” En dan denk je terug aan een van Adèle’s rooftochten, weken (en een vijftigtal pagina’s) eerder. Er viel een druppel wijn op haar jurk: “een detail in het verhaal en zij schrijft het”. Nu is Richard de auteur van dat verhaal. Dat voelt niet goed. Als Adèle naar Parijs moet voor de begrafenis van haar vader hoop je bijna dat ze uit zal breken.

Oordeel: hoe vulgair, gewelddadig en banaal soms ook, de seks wordt nooit afstotelijk

Leïla Slimani: In de tuin van het beest

Vert. Gertrud Maes. Nieuw Amsterdam; 174 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden