In de ban van de wolf

interview | De Franse regisseur Jean-Jacques Annaud maakte 'The Last Wolf' over de controversiële wolvenjacht in China. Het land verandert zegt Annaud, maar hij zag in Noord-Chinese winkels nog steeds opgezette wolven te koop staan.

Op uitnodiging van China maakte Jean-Jacques Annaud de steppenfilm 'The Last Wolf', een groots opgezet drama over het wankele natuurlijke evenwicht dat met de jacht op de wolf ontstond.

Vanzelfsprekend is dat niet. De Franse regisseur die roem verwierf met de Umberto Eco-verfilming 'The Name of the Rose' werd ooit samen met acteur Brad Pitt uit China verbannen. Dat was eind jaren negentig, na het maken van 'Seven Years in Tibet'.

Pitt speelde de Oostenrijkse bergbeklimmer Heinrich Harrer die tijdens de Chinese invasie van Tibet vriendschap sloot met de dalai lama. De Chinezen waren not amused. Annaud belandde op de zwarte lijst. 'Seven Years in Tibet' werd verboden.

"Maar China is aan het veranderen", zegt Annaud, een goedlachse zeventiger met witte krullen die sinds de Chinese première van zijn film, in februari, ruim 110 miljoen dollar vergaarde. 'The Last Wolf', vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen, staat al maanden in de Chinese bioscoop-toptien, op de voet gevolgd door die andere 'gevaarlijke dierenfilm' 'Jurassic World'.

"Toen ik benaderd werd door een Chinese producent om 'Wolf Totem' te verfilmen, de bestseller van Lü Jiamin (onder het pseudoniem Jiang Rong), had ik zo mijn twijfels", zegt de regisseur. Het verhaal over een Chinese student die in 1967 tijdens de Culturele Revolutie naar Binnen-Mongolië gaat om de kinderen van nomadische herders Chinees te leren, sprak hem zeker aan. Vooral omdat de stadse student ter plekke in de ban raakt van de wolf, zelfs een wolvenwelp wil adopteren, met alle gevolgen van dien.

Een boeiend boek, volgens de regisseur, met volop aanknopingspunten om het over de delicate balans tussen natuur en cultuur te hebben. "Maar waren ze bij mij wel aan het goede adres na mijn Tibet-film?"

Annauds twijfels bleken onterecht. In China waren aanvankelijk beroemde regisseurs als Zhang Yimou gepolst om de bestseller te verfilmen, maar niemand waagde zich aan het politiek gevoelige filmproject dat kritiek bevatte op zaken die er in de jaren zestig en zeventig van staatswege waren doorgedrukt, met voorop de jacht op de wolf. Daarom kwamen ze bij een buitenlander terecht, bij de Fransman met het grote gebaar die eerder drama's met beren ('l'Ours') en tijgers ('Deux Frères') had gemaakt.

"De Chinezen waren heel pragmatisch", aldus Annaud, "ze wisten niet hoe ze zo'n wolvendrama moesten maken. Ik wist het wel. Ze hadden me nodig, en gaven me als tegenprestatie 45 miljoen dollar en carte blanche." Wat ook hielp, was de gewijzigde opvatting over de vervuilingsproblemen in China. "Het is een nationaal probleem, niemand kan er meer omheen. Een grote publieksfilm maken over de omgang met de natuur, zou helpen om meer bewustzijn onder de bevolking te creëren.

"Het zit zo", doceert Annaud, "de Chinezen openden jaren geleden de jacht op wolven omdat ze de schapen van de herders verschalkten. Maar met het terugdringen van de wolf, kwamen er meer eekhoorns, marmotten en ratten die het grasland verwoestten. Hele graspollen werden uit de grond gerukt, waardoor prachtige weidegronden soms veranderden in zandduinen." Peking raakte volgens Annaud onder meer zo vervuild door het losgewaaide zand uit het noordwesten van China. "Toen er nog wolven waren, gebeurde dat niet. Wolven onderhielden de valleien."

Het punt is dat wolven tegenwoordig zijn beschermd. Maar als ze vanuit Siberië of Mongolië oversteken naar Noord-China zijn ze niet welkom. Ze worden volgens Annaud vaak gedood. "Ik heb in Noord-China zo veel kleine winkeltjes gezien, met achter in de zaak een opgezette wolf. En dat gebeurt niet alleen in China, hoor", weet de regisseur, "ook in Frankrijk, Italië en Spanje waar wolven beschermd zijn, wordt er op ze gejaagd."

"Ze zijn slim, ze wachten tot er geen auto's meer zijn, en steken dan de drukke wegen over." Dat de wolf met zoveel mythologie is omgeven, komt volgens Annaud omdat het een roofdier is dat moet doden om te overleven. "Je ziet hem overdag niet, hij jaagt 's nachts. En dan dat gehuil in de verte. Je weet nooit precies waar het geluid vandaan komt, en waar de wolf precies is."

Annaud maakte zijn film niet met wilde wolven, maar met drie generaties wolven die speciaal voor de film werden opgevoed en getraind. In Canada bleek de beste wolventrainer te zitten. Die werd naar China gehaald, om zich in drie jaar over de wolvenwelpen te ontfermen. Ze werden grootgebracht met de fles.

"Wolven trainen is een ambacht op zich", aldus Annaud, "het zijn vreselijk koppige dieren, ze doen eigenlijk alleen wat hun koning wil. Een wolf voor de camera laten acteren, zoals je een hond kunt laten doen, is vrijwel onmogelijk. Een goede trainer wint het vertrouwen van de wolf, vooral van de koning. Vervolgens zijn er allerlei tactieken om de juiste expressie aan de jonge wolf te ontlokken."

Reacties op de film

Annaud is blij met de reacties op zijn film in China. Mensen zijn ontroerd door de jonge wolven, en begrijpen volgens hem dat er iets moet gebeuren om de natuur te beschermen. "Verandering kost wel tijd", aldus de regisseur. "Het zal niet van de ene op de andere dag gebeuren, productiemethoden zullen moeten worden aangepast, maar als mijn film helpt om bewustzijn te creëren, is dat al een stap in de goede richting."

Wat wel aan de Fransman bleef knagen, is waarom de Chinezen hem zo veel vrijheid gaven om toch een redelijk controversieel boek over China's wolvenjacht te verfilmen. "Ik ben erachter gekomen dat China zeer gecompliceerd is, maar dat het ook een land is met een lange, diplomatieke traditie. Mijn Marguerite Duras-verfilming 'l'Amant', over de geheime liefde tussen een Frans meisje en een Chinese man, gesitueerd in de jaren twintig in Frans-Indochina, had blijkbaar indruk gemaakt. Ze hadden uit de film begrepen dat ik respect heb voor de Chinese cultuur. Dat was belangrijker dan blijven bakkeleien over 'Seven Years in Tibet'. En zo heb ik wel vaker gemerkt dat Chinezen een heel praktische houding hebben."

Intussen was het voor Chinese regisseurs blijkbaar te precair om het boek te verfilmen, is er nog steeds staatscensuur in China, en worden er nog steeds Chinese filmmakers achter de tralies gezet. "Dat bedoel ik nou met gecompliceerd", antwoordt Annaud. "Het zit zo: als ik in een land te gast ben om een film te maken, meng ik me niet in de politieke situatie. In de film die ik maak, zitten wel mijn gevoelens en gedachten. Ik geloof dat het Hollywoodproducent Darryl F. Zanuck was, die zei: 'Als je een boodschap hebt, moet je een telegram sturen.' Zo denk ik er ook over. Je biedt twee uur escapisme. Een groot drama met veel emoties. De kunst is om de boodschap daar ergens onder te stoppen. Dat heeft veel meer effect dan in een milieucampagne, hoe goed bedoeld ook, zeggen dat we de natuur moeten beschermen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden