In Catalaanse crisis is politieke kwestie juridisch geworden, en dat wringt

Duizenden mensen demonstreren in Barcelona. Zij eisen de vrijlating van leden van de afgezette regioregering. Beeld REUTERS

De rechtspraak is het nieuwste debatthema in de Spaans-Catalaanse kwestie. Voorstanders van een onafhankelijk Catalonië zien hun afgezette leiders als politieke gevangenen. Nee, ze hebben de wet overtreden, vinden anderen.

De oud-voorzitter van het Catalaanse parlement Carme Forcadell en haar team moeten zich vandaag weer melden bij de rechter in Madrid. Hen wacht mogelijk hetzelfde lot als de leden van de afgezette regioregering die al in voorarrest zitten. Tegen de gewezen regiopresident Puigdemont en zijn 'ministers' die naar België zijn uitgeweken, is een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd.

In separatistisch Catalonië wordt ondertussen gedemonstreerd voor de vrijlating van de 'politieke gevangenen'. Maar op de Spaanse publieke omroep spreken commentatoren schande over de Catalaanse verdachtmakingen dat er sprake is van politieke rechtspraak: Spanje heeft een uitstekend werkende rechterlijke macht, luidt de conclusie.

De rechtspraak is het nieuwste debatthema in de Spaans-Catalaanse kwestie waar niemand het over eens lijkt te worden. Manuel Martínez, expert in constitutioneel recht aan de Universiteit Carlos III in Madrid, begrijpt de defensieve Madrileense houding wel. "Veel Spanjaarden zijn trots op de grondwet die na de dood van Franco zonder bloedvergieten tot stand is gekomen."

Het juridisch raamwerk uit 1978 is volgens Martínez 'zeer modern' en in lijn met grondwetten van andere westerse democratieën. Wel hoopt hij, en liever vandaag dan morgen, op een grondwetsherziening die de autonomie van de Spaanse regio's beter regelt. Zo was deze grote mate van zelfstandigheid enkel uitgedacht voor de regio's Catalonië, Baskenland en Galicië. Maar omdat ook andere Spaanse regio's met autonomie aan de haal gingen, is nu bestuurlijke scheefgroei ontstaan.

Grijstinten

De juridische praktijk in Spanje is overigens een heel ander verhaal, vol grijstinten, meent zijn universiteitscollega Emiliano Carretero. De procesrecht-expert ziet liever dat de benoeming van rechters door de Spaanse politiek wordt afgeschaft. Hoewel dit niet uniek is in de EU ziet Carretero soms politieke beïnvloeding terug in de rechtspraak, zoals bij onderzoeksrechter Baltasar Garzón. Hij leidde een groot corruptieonderzoek waarbij de conservatieve Volkspartij betrokken zou zijn, waarna hij vervolgens op dubieuze gronden werd geschorst als rechter.

Berucht is ook de administratieve rompslomp van de Spaans rechtspraak. Catalaanse separatisten stellen nu smalend dat ditmaal het recht opeens wél heel snel handelt. "Dat is logisch. Het belang van deze zaak is enorm", stelt Carretero daartegenover. Wat betreft de partijdigheid worden volgens hem overigens stappen gemaakt: de laatste jaren worden dan ook steeds meer politici – meestal op verdenking van corruptie – vervolgd, ongeacht de partijkleur.

Desondanks zwaaien separatisten deze dagen graag met een lijst van het World Economic Forum waar Spanje op het gebied van onafhankelijke rechtspraak op plek 58 staat, vlak na Botswana.

Professor constitutioneel recht van de Madrileense Complutense Universiteit José Carlos Cano heeft wel wat aan te merken op deze lijst. "Wij zijn geen Turkije", zegt hij licht geïrriteerd. "Wat zijn dat voor politieke gevangenen dan? Ze zijn dan wel democratisch gekozen, maar ze hebben overduidelijk de wet overtreden." De rechtspraak mag zichzelf van hem juist op de borst kloppen vanwege het lage aantal schendingen van mensenrechten.

Carretero vindt dat het werkelijke probleem niet de Spaanse rechtspraak is, maar dat de Catalaanse crisis in wezen een 'puur politieke' kwestie is. De regering-Rajoy heeft het volgens hem echter nu op het bordje van verder 'uitstekende' rechters gelegd.

Carretero hoopt dat de rechters zich 'flexibel' tonen in de zaken tegen de separatistenleiders die vanwege de complexiteit overigens nog wel even zullen duren. "Ik hoop dat het voorarrest niet te lang duurt en de straffen niet excessief zullen zijn. Dit moet zo snel mogelijk terug naar de politieke arena waar het thuishoort."

Lees ook: Catalaanse verkiezingen nabij, maar separatisten zijn verdeeld 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden