In Cannes geldt: iedereen is welkom, als ze maar mooie films meebrengen.

De rode loper gaat vanavond uit voor Charlotte Rampling en Charlotte Gainsbourg, hoofdrolspeelsters van 'Lemming', de Franse film van Dominik Moll die het 58ste Filmfestival van Cannes opent. Het is het startsein voor een 12-daags filmfestijn dat in de wereld geen gelijke heeft.

Nanouk Leopold die als enige Nederlandse speelfilm-regisseur werd geselecteerd (voor het parallel-programma 'Quinzaine des Réalisateurs'), zag een droom in vervulling gaan. ,,Nee, ik ben met 'Guernsey' niet geselecteerd voor het hoofdprogramma en zit ook niet in de running voor een prijs, maar de brief die ik uit Cannes kreeg, is voor mij al goud waard. 'Guernsey' wordt daarin vergeleken met het werk van Antonioni'', zegt een dolblije Leopold.

Er zijn honderden filmfestivals in de wereld. Venetië, Berlijn, Toronto, Pusan en Rotterdam staan hoog aangeschreven, maar de pauselijkse status van Cannes is door de jaren heen ongeëvenaard gebleven.

Het begon allemaal in september 1939, als reactie op het Filmfestival van Venetië, dat al een paar jaar op stoom was, maar dat door Mussolini cs flink in de tang werd gehouden. Een film als Jean Renoirs 'La Grande Illusion' was er eenvoudigweg niet te zien. 1939 was echter een ongelukkig begin. Op de dag dat juryvoorzitter Louis Lumière (de uitvinder van de cinema himself) per trein in Cannes arriveerde, viel Hitler Polen binnen. Amerikaanse sterren als Tyrone Power, Gary Cooper, Mae West en Norma Shearer die per boot over de oceaan waren aangevoerd, konden weer rechtsomkeert maken.

Pas na de oorlog, in 1946, beleefde het festival zijn eerste echte editie. Onder de genodigden: Jean Renoir, Jean Cocteau, Roberto Rossellini, Alfred Hitchcock en Billy Wilder. Het waren vooraanstaande figuren uit de filmwereld die al snel gezelschap kregen van mooie meisjes. Al in 1947 organiseerde de badplaats een schoonheidswedstrijd. Meisjes in badpak, of iets gewaagder, in bikini, poseerden op torenhoge hakken voor de fotocamera's.

De 'starlettes' waren geboren. En de échte sterren waren niet te beroerd om te volgen. Tyrone Power poseerde in 1949 in hoge zwembroek. Het enige wat hem verder sierde, was zijn zelfverzekerde lach. Rita Hayworth verscheen op Betty Boop-hakken. En het was precies deze versmelting van glamour en intelligentsia, die Cannes zo beroemd maakte. Uit de wereld van mode, beeldende kunst, literatuur en politiek wist het festival de meest vooraanstaande figuren te recruteren.

Yves Saint Laurent, Pablo Picasso, Henry Miller en Fran & Ccedil;ois Mitterrand lieten zich graag zien aan de Franse Rivièra. In een fotoboek samengesteld door Serge Toubiana, hoofdredacteur van het Franse filmblad 'Cahiers du Cinéma', staat Fran & Ccedil;ois Mitterrand áchter Brigitte Bardot. De politiek volgt de kunst. In Frankrijk is het gemeengoed. Madame Mitterrand draagt een gestreept matrozentruitje -de BB-mode van die tijd.

Cannes is ook het festival dat door de decennia heen trouw is gebleven aan de auteurscinema. Er is een gigantische markt (de Marché) waar films worden verhandeld, waar distributeurs hun inkopen doen, waar producenten hun co-producenten zoeken, zoals dit jaar voor 'A Lady from Shanghai (de nieuwe Wong Kar-wai met Nicole Kidman) en 'The Tiger and the Snow' (de nu al controversiële Irak-komedie van Roberto Benigni). Het is een markt, waar miljoenen in om gaan, en waar ook Nederland een dozijn filmtitels hoopt te slijten aan de buitenlandse markt, van Eddy Terstalls euthanasie-drama 'Simon' tot Pieter Kramers Linda de Mol-vehikel 'Alice in Glamourland'.

Toch is de koopwaar de kunst nooit gaan overvleugelen. De meest prominente rol ís en blíjft weggelegd voor de 'auteurs', de filmmakers die zonder compromissen, en met een volkomen eigenzinnig handschrift, hun films maken. Uit Amerika kan dat een Newyorkse 'independent' zijn met een nieuw Bill Murray-spektakel (Jim Jarmusch), maar ook een Hollywood-regisseur met een peperdure stripverfilming (Robert Rodriguez).

In 1948 en 1950 ging het festival niet door, vanwege geldgebrek. En het roerigste jaar in de geschiedenis van het festival was 1968 toen rebelse filmmakers als Jean-Luc Godard en Fran & Ccedil;ois Truffaut in de geest van de 'mei '68-revolte', halverwege het festival het podium bestormden, en de gordijnen sloten, zowel letterlijk als figuurlijk. Al jaren eerder, in de jaren vijftig, hadden dezelfde filmmakers zich ingezet voor de auteurscinema.

'Een film van Hitchcock is even belangrijk als een boek van Aragon', had Godard geschreven. Truffaut was als criticus zelfs van het festival verwijderd, om een jaar later, als filmmaker, de Gouden Palm te winnen voor zijn debuut ''Les Quatre Cents Coups'.

Het is alsof het huwelijk tussen Cannes en de auteurscinema op dat moment werd gesloten, en hoe ruimhartig het festival met die verbintenis om gaat, blijkt dit jaar wel uit de aandacht voor de Italiaanse genrefilmer George Romero.

Voor Cannes behoren ook gestaalde horrorfilmers tot de auteurs. De spierballen van Arnold Schwarzenegger waren in Cannes even welkom als het korte koppie van Jean Seberg en de blote navel van Jane Birkin. Rita Hayworth mocht in Cannes haar playboy ontmoeten, Grace Kelly haar prins. De Franse haantjes Alain Delon, Jean-Paul Belmondo en Gerard Depardieu konden er concurreren met Marcello Mastroianni, Burt Lancaster en Jack Nicholson. Als ze maar mooie films meebrachten.

Zijn er dan helemaal geen rimpelingen? Jawel, Hollywood is er altijd om bekritiseerd, maar Cannes is tot in de jaren negentig een opvallend blank festival. In het eerder genoemde, loodzware fotoboek, dat de geschiedenis van vijftig jaar Cannes in beeld brengt, staan slechts twee zwarte acteurs afgebeeld: Forest Whitaker die voor zijn Charlie Parker-vertolking in Clint Eastwoods 'Bird' uitgeroepen wordt tot beste acteur, en de niet bij naam genoemde zwarte hoofdrolspeler uit Matthieu Kassovitz' 'La Haine'.

De enige zwarte regisseur in een halve eeuw Cannes is de uit Mali afkomstige Souleyman Sissé. Vorig jaar nog werd de Senegalese meester Ousmane Sembene met zijn meesterwerk 'Moolaadé' geselecteerd voor het programma 'Un Certain Regard', en niet voor de hoofdcompetitie. Het festival trok zich de kritiek aan, en nodigde de 81-jarige regisseur dit jaar uit voor de eervolle 'Le & Ccedil;on du Cinéma'.

Het festival maakt fouten, maar is ook bereid om die met een elegant gebaar goed te maken. Frankrijk is het land waar je geen tosti bestelt, maar een 'Crocque Monsieur'. Het is ook het land waar zich gedurende twaalf hectische dagen het belangrijkste filmfestival ter wereld afspeelt. Een Gesamtkunstwerk dat film, theater, beeldende kunst, mode, muziek, literatuur en politiek verenigt. Het festival noemt zichzelf overigens 'Le Festival International du Film'. 'Le Festival'. Alsof er geen ander festival bestaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden